Thông tin về nhà nông vì nhà nông

Cuộc sống nhà nông | Cuộc "rong chơi" bất tận của những người thợ yêu đất - CSNN 305

Cuộc sống nhà nông | Gốm - kết tinh của đất - nước - lửa. Gốm cũng là dấu ấn đậm nét nhất của nền văn minh lúa nước, của nền văn hóa thuần Việt. Dọc theo những dòng sông, những đứa trẻ chơi với đất, để rồi trở thành thợ gốm từ lúc nào chẳng biết. Để rồi một trong số ấy đã tự đặt tên cho dòng gốm mà mình theo đuổi. Gốm Chi, gốm Mai, gốm Thi Nguyên... Câu chuyện về 3 dòng gốm mới này sẽ có trong chương trình CSNN số 305.

Cuộc sống nhà nông | NHỮNG NGƯỜI ĐẶT TÊN MỚI CHO GỐM
Thông thường khi chọn mua các sản phẩm gốm sứ trong tiềm thức người tiêu dùng thường hay nghĩ đến đến gốm Bát Tràng, gốm Thanh Hà, Gốm Chu Đậu - những làng nghề gốm có tuổi đời hàng trăm năm tuổi. Nhưng khoảng 20 năm trở lại đây, có 1 dòng gốm không quá cầu kỳ nhưng lại tạo ấn tượng sâu đậm đối với những người yêu gốm. Nhiều người bị mê hoặc bởi chất men và kiểu dáng độc đáo của dòng gốm này. Người ta gọi dòng gốm này là 1 thiếu nữ thôn quê mộ mạc, chất phác nhưng có cái duyên ngầm rất đáng yêu. Đó là gốm Chi - 1 thương hiệu nổi tiếng trong giới mỹ thuật được xây dựng bởi nghệ nhân Nguyễn Chi. Và để bắt đầu hành trình tìm hiểu về những dòng gốm độc lạ trong chương trình CSNN chúng ta sẽ cùng gặp gỡ nhân vật đặc biệt này!
Vào những năm 1970, có một người thợ gốm tên là Nguyễn Văn Chi tự mình lập một lò gốm và làm ra những sản phẩm gốm lạ biệt so với những các mẫu gốm từ các làng nghề truyền thống ở miền Bắc. Đó là những chén đĩa, bình lọ phá cách, nhưng vẫn giữ được nét  mộc mạc, tự nhiên. Giữa nhịp sống hiện đại xô bồ, gấp gáp, những sản phẩm gốm ấy đưa người ta trở lại nếp sống xưa, sống chậm rãi và chiêm nghiệm nhiều hơn. Nét duyên ngầm ấy đã tạo nên nét hấp dẫn cho gốm của Nguyễn Văn Chi. Và cũng từ đó, những sản phẩm gốm ấy được tên là gốm Chi.
Hiện nay, gốm Chi đang được duy trì và phát triển bằng sức trẻ của những người con của nghệ nhân Nguyễn Văn Chi. Với anh Nguyễn Hồng Tân yếu tố truyền nghề đến một cách tự nhiên như hơi thở vậy. Những đứa trẻ sinh ra và lớn lên trong môi trường mà đồ chơi chỉ là những nắm đất như anh bỗng tự lúc nào không hay đã “bị” nhiễm nghề của bố.
Theo anh Hồng Tân, mọi sản phẩm gốm đều cùng chung một công thức về quy trình sản xuất. Chúng có sự tương đồng nhưng lại cũng có sự khác biệt. Sự khác biệt chính là nằm ở yếu tố con người... Mọi sản phẩm gốm Chi đều được làm thủ công, sự khác biệt thể hiện rõ rệt ở mỗi sản phẩm: Màu men vừa hiện đại, vừa phảng phất sự hoài cổ. Tạo hình vật phẩm lạ mắt nhưng vô cùng tinh tế. Tinh thần của Gốm Chi toát lên sự tĩnh lặng của sức sống nội tại bền bỉ theo năm tháng và ẩn chứa thông điệp giá trị nhân văn của cuộc sống.
Anh Tân quan niệm rằng, mỗi sản phẩm làm ra không chỉ đơn thuần là tác phẩm nghệ thuật, mà còn thể hiện tâm huyết, đam mê với nghề của người thợ làm gốm thủ công. gốm rất bình đẳng, chưa bao giờ phân biệt cao thấp, mà chỉ là một cuộc rong chơi bất tận  của những tay thợ yêu đất. Tác phẩm gốm chỉ được gọi là thành công khi chạm được tới trái tim của khách hàng.
30 năm kể từ khi tạo dựng thương hiệu gốm Chi. Thời gian không phải là quá dài nhưng nhiều khó khăn... Nhất là thời gian đầu gốm Chi gần như bế tắc về đầu ra. Không bóng bẩy, thời trang, gốm Chi tự tìm khách hàng cho mỗi sản phẩm của mình. Đó là những người mê phong cách thủ công mộc mạc, thấm đượm văn hóa truyền thống. Giờ đây gốm Chi đã phủ rộng thị trường trên cả nước, xuất khẩu sang 1 số nước.
Một sản phẩm gốm ra đời là nhờ sự giao thoa của đất, nước và lửa, nhưng nhờ khối óc sáng tạo và bàn tay tài hoa của người thợ gốm, đã thổi hồn cho những nắm đất thô sơ tưởng chừng vô tri vô giác ấy thành những sản phẩm độc đáo, có ngôn ngữ và chạm được đến trái tim con người. Vì thế, với những người lỡ yêu môn nghệ thuật sáng tạo thủ công truyền thống này, họ coi gốm là một tặng phẩm của vũ trụ.
"Gốm rất bình đẳng, chưa bao giờ phân biệt cao thấp, mà chỉ là một cuộc rong chơi bất tận ", quả đúng là như vậy, không chỉ có những người thợ gốm xây dựng thương hiệu gốm cho riêng mình. Trong bản đồ Gốm Việt còn có cả những thương hiệu gốm của những người ngoại đạo. Trong phần tiếp theo của chương trình sẽ là câu chuyện cùng gốm của 1 họa sỹ sơn dầu, 1 người đi đến quá nửa đời người mới thấy mình mắc nợ với gốm. Ông đã dồn hết tâm huyết của mình cho gốm Việt đương đại và lập “Bảo tàng gốm Việt” ngay trên nền xưởng gốm của mình tại huyện Tiên Du - tỉnh Bắc Ninh.
Đây là bộ sưu tập với hàng nghìn món đồ gốm của hòa sỹ Bùi Hoài Mai. Những sản phẩm gốm từ thời văn hóa Phùng Nguyên, Đông Sơn đến thời Lý, Trần, ở mỗi thời kỳ, những hoa văn, chất liệu và tạo hình chính là đặc điểm để gốm Việt tự kể câu chuyện về thời đại của chúng. Từ những ngày lang thang sưu tập gốm,  Bùi Hoài Mai muốn được tiếp nối một dòng gốm thuần Việt đã từng nổi danh với bạn bè thế giới. Sau hàng chục năm ròng rã nghiên cứu, tìm hiểu về nghề gốm tại những làng gốm cổ như Bát Tràng, Phù Lãng, Thổ Hà. Và tận mắt chứng kiến sự thăng trầm của các làng nghề đang ngày một thất truyền, Bùi Hoài Mai quyết tâm phải học và theo được nghề gốm Việt.
Nghe tiếng gọi của gốm hơn chục năm trước, Bùi Hoài Mai bất ngờ chuyển từ phố về quê sinh sống và dựng nên 1 xưởng nhỏ. Xưởng gốm cách HN chưa đầy 30km, trên 1 sườn đồi thuộc huyện Tiên Du - tỉnh Bắc Ninh. Ban đầu ông định tìm 1 nơi yên tĩnh để có những trải nghiệm mới trong nghệ thuật. Nhưng mọi chuyện đã diễn ra hoàn toàn khác với dự định ban đầu của anh.
Có lợi thế về đầu ra và khả năng hội họa cũng như kiến thức về lịch sử - văn hóa nhưng Bùi Hoài Mai lại có cái khó là chưa 1 lần trực tiếp làm gốm. Nhìn những tạo hình tưởng chừng như đơn giản nhưng đến khi bắt tay vào làm mới thấy hết những khó khăn của người thợ gốm.
Mày mò nghiên cứu, Bùi Hoài Mai nhận thấy sản phẩm gốm cổ truyền có cốt đất không tinh xảo để làm những sản phẩm gốm quá đắt tiền nhưng ngược lại nó tạo được sự duyên dáng riêng. Từ đó, anh lại mày mò, phối trộn các loại đất để tạo ra những sản phẩm gốm mang tính mềm mại, không quá bóng bẩy. Thứ nữa, loại men được anh sử dụng là men thuần, nghiền từ tro trấu, đá vôi, sò biển... nung lên chứ không phải là loại men công nghiệp.
Sáng tạo mẫu là công việc quan trọng nhất mà Bùi Hoài Mai phải trực tiếp thực hiện. Để sáng tạo lên 1 mẫu sản phẩm anh phải mất đến vài ngày. Bên cạnh tiếp nối những giá trị truyền thống sẵn có, Bùi Hoài Mai đã mạnh dạn đưa thêm những ý tưởng, ngôn ngữ của riêng mình vào. Rồi cắt, gọt, trau chuốt, tạo hình chi tiết theo ý muốn những sản phẩm gốm. Khâu vẽ hoa văn, họa tiết lên xương gốm có lẽ là khâu anh cảm thấy tâm đắc nhất bởi ở đó anh được tự do sáng tạo, thả những nét vẽ dung dị, cảnh mây trời, non nước, hoa lá nhưng không khỏi thanh thoát, uyển chuyển và bay bổng trên nền men gốm dung dị.
Từ xưởng vẽ thành xưởng gốm, Mai quy tụ cả cộng đồng nhỏ xúm vào chung tay làm gốm, giờ đây, khi thương hiệu gốm Hiên Vân ra thị trường, có khách hàng và tạo được ngôn ngữ riêng, người họa sĩ lại tiếp tục tìm tòi những sân chơi mới, lôi kéo người nông dân vào cuộc. Người nông dân tạo cho Bùi Hoài Mai nhiều  chiêm nghiệm. Và bất ngờ thú vị từ sự hồn nhiên, dân dã của họ. Tư duy, sự sáng tạo của người nghệ sĩ có bay bổng đến mấy cũng không thể có được điều này. Họ được khuyến khích sáng tạo, không có giới hạn nào trong các khâu sản xuất ra sản phẩm cuối cùng.
Với niềm đam mê gốm đã ngấm vào máu thịt, họa sĩ Bùi Hoài Mai vẫn đang tiếp tục cuộc hành trình của mình cùng với những bức tranh là những công trình kiến trúc theo phong cách truyền thống được trang trí gốm. Gốm Mai là cái tên dễ nhớ mà bạn bè và những người yêu thích thường gọi. Dự án Con đường Gốm sứ ven sông Hồng sẽ không thể thiếu sự đóng góp của dòng gốm này.
Yêu gốm, tâm huyết với những giá trị truyền thống của cha ông để lại và trăn trở với sự thất truyền của các làng nghề, đặc biệt là nghề làm gốm, những điều mà họa sỹ Bùi Hoài Mai đang miệt mài ngày đêm gây dựng không chỉ đơn thuần mang lại giá trị hưởng thụ cho bản thân mà còn là hành động góp phần bảo tồn nghề truyền thống trong xã hội hiện đại. Không chỉ Bùi Hoài Mai say sưa với gốm, còn có nhiều thợ gốm ngoại đạo khác cũng ghi được dấu ấn riêng với dòng gốm mang tên mình. Trong phần tiếp theo của chương trình sẽ là cuộc sống bình yên của đôi vợ chồng từ bỏ phố thị  về huyện Chí Linh - tỉnh Hải Dương mở xưởng gốm, lập nghiệp.
Ngôi nhà được xây dựng bằng gạch đốt củi với kiểu dáng giống 1 nhà gốm thủ công xưa.
Những chiếc lọ gốm sành được tô điểm bằng cách vẽ men trên gốm để lộ ra gam màu trầm của xương gốm. Đó là 1 vài hình ảnh mà ai có dịp đến với xưởng gốm Thi Nguyên ở Chí Linh - Hải Dương đều thấy ấn tượng. Ít ai ngờ được rằng những tác phẩm gốm đậm chất nghệ thuật ấy được tạo nên từ đôi bàn tay của 1 người học và làm chuyên ngành dược đến gần 20 năm.
Hơn 10 năm trước chị Mai Anh làm cho 1 công ty dược nước ngoài với thu nhập cao. Nhưng 1 ngày chị bỏ nghề tìm về các làng quê..Trong 1 lần đến với các làng nghề gốm, được chạm tay vào đất chị đã tìm được niềm đam mê đích thực của mình. Tác phẩm điêu khắc gốm bộ 3 ca trù của chị Mai Anh là 1 trong số khá nhiều tác phẩm điêu khắc đạt giải thưởng cao tại các triển lãm mỹ thuật toàn quốc. Dù vậy chị vẫn chưa bao giờ gọi đó là cách làm gốm thực thụ.
Trong những tháng ngày lang thang học nghề chị Mai Anh đã gặp anh Năng Thi - 1 chuyên gia về gốm được đào tạo bên Nga , am hiểu về men và xương đất. Đam mê gốm giúp họ vượt qua khó khăn. Và cũng từ gốm họ nên duyên vợ chồng. Họ đã cùng nhau dựng nên 1 xưởng gốm riêng đặt tên là Thi Nguyên.
Nếu những làng gốm truyền thống chỉ chọn 1 loại đất chuyên làm xương gốm. Bát Tràng là đất sét trắng, Phù Lãng là đất sét màu hồng nhạt. Thì gốm Thi Nguyên lại có  cách tạo xương gốm bằng chính nguyên liệu có sẵn tại địa phương, rẻ tiền và dễ kiếm.  Xương gốm là sự kết hợp của đất cao lanh giả đất, đất đỏ bazan, đất phù sa và 1 chút magie. Các loại đất và nước được pha trộn theo tỷ lệ riêng phụ thuộc vào mục đích tạo đất rồi rót vào khuôn hay vuốt tay mà họ pha chế khác nhau. 
Với cách tạo xương gốm riêng gốm Thi Nguyên có thể không tráng men mà vẫn không bị quỵ khi nung ở nhiệt độ cao.  Đặc điểm ấy giúp người thợ có thể vẽ men trên gốm hoặc nhúng 1 phần bình gốm vào men để vừa khoe vẻ đẹp của men vừa khoe vẻ đẹp của xương gốm.
Với quan niệm cái gì trải được trên gốm đều là men, anh Thi đã sáng tạo ra nhiều loại men từ những nguyên liệu có sẵn trong tự nhiên. Đó là đất, tre trấu hay từ những vật liệu xây dựng kể cả vữa hay vôi xây.
Thi Nguyên tạo được sản phẩm gốm độc và lạ 1 phần nhờ vào xương gốm - cách làm men nhưng 1 yếu tố không thể thiếu đó là phương thức nung. Trong xu thế người ta dùng lò gas để nung đốt thì Thi Nguyên dùng lò củi, đốt thủ công. Vì đã bỏ vào đó quá nhiều đam mê, quá nhiều tâm huyết mà mỗi lần mở lò là  mỗi cảm xúc khác nhau. Điểm chung có chăng chỉ là sự hồi hộp, háo hức của những con người nguyện dành nốt phần đời còn lại của mình cho gốm.
Trong cái tĩnh mịch của gốm, 2 vợ chồng anh Thi - Chị Mai Anh lại cùng nhau nghiên cứu về gốm. tìm những kiểu dáng mới đảm bảo tính mỹ thuật - hiện đại mà vẫn truyền thống.
Gốm Chi, gốm Mai hay gốm Thi Nguyên, những cái tên đã không còn xa lạ với bản đồ gốm Việt. Đằng sau những thương hiệu ấy không chỉ là niềm đam mê với gốm, sự mạnh dạn trong cách thể hiện, sự sáng tạo trong tiếp cận thị trường mà hơn cả chính là tình yêu với đất - với lửa - với nước. Bởi chỉ có tình yêu mới giúp họ có đủ động lực để bước ra khỏi những khuôn mẫu gốm truyền thống, tìm ra hướng đi riêng mang dấu ấn của cá nhân mình. 

Bình luận

Bình luận chủ đề này!
1 - / bản ghi