Thông tin về nhà nông vì nhà nông

Cuộc sống nhà nông | Làng nghề chờ Trung Thu - CSNN 318

Cuộc sống nhà nông | Trong mâm cỗ trung thu bên cạnh bánh dẻo bánh nướng thì còn có đĩa cốm thơm, xung quanh đó, con trẻ nhảy nhót hát ca cùng mặt nạ tuồng cùng đèn kéo quân. Trước những đổi thay của cuộc sống, những hình ảnh ấy giờ chỉ còn là hình ảnh của những mùa thu đã cũ. Nhưng ở đâu đó tại những làng quê, nhiều người vẫn đang cố gìn giữ những điều xưa cũ, truyền thống ấy. Cuộc sống nhà nông ngày hôm nay sẽ đưa quý vị đi một vòng đến thăm những làng quê như thế. Những làng quê mà những nghề truyền thống gắn với mùa thu, với Tết Trung Thu vẫn còn được duy trì cho đến hôm nay. Dù những biến động của cuộc sống đã làm mai một đi rất nhiều giá trị quý giá.

Gia đình ông Nguyễn Thế Tôn từng là hộ dân sản xuất cốm lớn nhất làng Vòng. Nhưng nay, khu vực làm cốm đã được thay bằng những gian nhà trọ cho sinh viên thuê ...Đây trở thành nguồn thu chính cho gia đình ông trong 10 năm qua ...

Ông Nguyễn Thế Tôn

Làng Vòng - Dịch Vọng Hậu - Hà Nội

Do đô thị hóa đã lấy hết đất, do đó một phần là không có nguyên liệu đầu vào. Cái thứ 2 là gia đình thì bây giờ bà già yếu, không đi chợ được nữa, cái người tiêu thụ sản phẩm là yếu. cái thứ 2 là con cháu học hành xong cũng đi làm Nhà nước, không có lực lượng lao động. Thế nên mặc dù rất tiếc cái nghề làm cốm cổ truyền, nhưng cũng đành phải chấp nhận.

(trôi hình bà Quả nhìn gian nhà trọ, nhớ nghề cốm ...)

Cụ Đỗ Thị Hương

Làng Vòng - Dịch Vọng Hậu - Cầu Giấy - Hà Nội

Bà thì cũng muốn lắm, nhưng giờ già rồi, không làm được, mà cũng chẳng đi được. Chứ còn nghề làm cốm thì tôi rất là tiếc...

Cả làng 600 hộ dân hiện chỉ còn vỏn vẹn 11 hộ gắn bó với nghề...Nhưng đầy cơ cực, và gian khổ ...

Gia đình ông Đinh Văn Tiến là một trong 11 hộ gia đình ấy ...

Để có lúa làm cốm, gia đình ông phải đi thu mua lúa ở khắp nơi, như: Đông Anh, hay Bắc Ninh ...

Ông Đinh Văn Tiến

Làng Vòng - Dịch Vọng Hậu - Cầu Giấy - Hà Nội

Đi mua lúa thì phải đi sớm, từ lúc 4h, sang đến bên này là khoảng 5h30 thì bắt đầu là ra đến ruộng, để mà chuẩn bị công đoạn gặt lúa rồi là mua lúa. Trước kia thì còn mua ở Diễn, trong Mỗ, thế nhưng bây giờ ở các khu đó cũng đô thị hóa hết cho nên toàn phải sang bên này.

Những công đoạn cồng kềnh hơn, khi phải vận chuyển lúa từ nơi này sang nơi khác ...

Chi phí làm cốm cũng bị đội lên, bù lại cho công thuê người ...

Ông Đinh Văn Tiến

Làng Vòng - Dịch Vọng Hậu - Cầu Giấy - Hà Nội

Cái chở về bên nhà, bây giờ cái thứ nhất là nó cồng kềnh an toàn giao thông, cái thứ 2 chở về nhà mà chở cả lúa thì được ít lắm, cho nên phải tuốt ngay tại bên này. Nhờ các bà bên này làm thì công của các bà cũng cao lắm, 1 sào bây giờ là 200. 000 – 250.000/sào, lúa vừa cắt vừa tuốt, thế nhưng mà vẫn phải nhờ...

11 hộ giữ nghề đều chung cảnh như gia đình ông Tiến ...

Lúa làm cốm chỉ để được trong nửa ngày hoặc 24 giờ, làm lúc lúa còn tươi thì cốm mới ngon. Thế nên, sáng nào người dân làng Vòng cũng phải lặn lội đi hàng chục cây số để mua lúa ...

Mỗi 1 tạ cốm cần 5 tạ lúa nếp, nhưng không phải lúc nào cũng mua đủ ...

Càng ngày càng có nhiều người làng Vòng bỏ làm cốm...

Số hộ làm cốm ít đi, nên cốm làng Vòng đến nay vẫn chỉ đến tay người tiêu dùng qua cách bán hàng rong ...

  1. ... Mận gắn bó với những gánh hàng cốm từ năm 14 tuổi ...

Năm nay đã ..., đôi chân bà vẫn mải miết trên từng con phố của Hà Nội ...

Bà Nguyễn Thị Minh

Làng Vòng - Dịch Vọng Hậu - Cầu Giấy - Hà Nội

Như hôm nay chỉ bán được 5-6 cân thôi. Ngày bán được nhiều ngày bán được ít. Đi chợ như đi câu ấy ...

Thu đến, nắng vẫn ngọt dịu dàng, gió vẫn se se lạnh. Cái tiết trời vẫn làm lòng người xao xuyến ...

Nhưng những gánh cốm dường như đang trở nên nặng hơn với đôi vai của những người làng Vòng ...

Không còn đất sản xuất, người làng Vòng không còn mặn mà với làm cốm nữa. Nhưng quý vị đừng vội buồn bởi mùa thu Hà Nội sẽ vẫn có mùi ngọt thơm của những hạt cốm xanh...Bởi Hà Nội vẫn còn 1 làng cốm nữa, nơi ấy vẫn còn những nông dân còn tha thiết với nghề. Đó là làng cốm Mễ Trì. Những ngày này, những lò cốm vẫn đỏ lửa, tiếng giã cốm vẫn đều đều vang lên trên những ngõ xóm....Hãy đến với làng cốm này để thấy được sự hối hả của người dân Mễ Trì trong mùa cốm phục vụ cho người tiêu dùng trong dịp trung thu này.

Chú Bền có thâm niên làm cốm đã hơn 40 năm nay… Ở làng Mễ Trì này, chú Bền nổi tiếng là tay thợ làm cốm khó tính từ việc chọn lúa làm cốm cho đến quá trình rang cốm hay giã cốm. Bởi khó tính nên lò cốm của gia đình chú là lò cốm duy nhất ở Mễ Trì không làm tắt các công đoạn làm cốm.

Theo như lời chú Bền thì nhà chú có hơn 1 mẫu trồng lúa. Nhưng mỗi ngày chú làm từ 70-80kg cốm nên lúa trồng không đủ cho gia đình làm. Chính vì thế chú phải đi mua lúa non tại các địa phương lân cận.

Chiếc xe máy này là người bạn đồng hành cùng chú tới những cánh đồng của ngoại thành Hà Nội. Đôi khi địa bàn còn sang cả Bắc Ninh, Bắc Giang hay Vĩnh Phúc.

Không phải lúa nào cũng làm ra được hạt cốm ngon. Theo như chú Bền chia sẻ thì phải là những bông lúa móc câu, những hạt trên ngọn thì đông sữa, hạt phía dưới thì phải đặc vào rồi mới đủ điều kiện làm cốm.

Với thâm niên làm cốm đến nửa thế kỷ của mình, chú Bền rất sành trong việc chọn lúa. Chỉ cần nhìn bông chú có thể nhẩm tính nhanh được độ hao hụt lép – mẩy trên mỗi đầu sào, từ đó đưa ra mức giá hợp lý để mua.

Live đoạn chú trả giá
Sau khi cắt - thu gom lúa, chú Bền lại mướt mải trở lúa về nhà để kịp giờ làm cốm....

9h sáng, trước cổng nhà chú Bền có 18 người phụ nữ đứng chờ…

Chiếc xe trở lúa vừa xuất hiện, chú Bền thậm chí không cả kịp chống chân trống xe đã bị 18 người phụ nữ đó vây quanh…Họ tranh nhau từng bó lúa.

Trao đổi với 1 bà

  • Thế bà được trả bao nhiêu công ạ?
  • Làm gì có ai trả chỉ nhặt lấy cái rơm này thôi. Rơm này về làm chổi. Một ngày giỏi làm được 2 nắm thôi. Nhiều thì được 3 cái. Bán được 50 nghìn.

Nhặt từng nhành lúa dưới cái nắng ngọt của mùa thu không phải là việc đơn giản. Nhất là khi 18 người phụ nữ này đề có độ tuổi trung bình là 55 tuổi….Nhặt như vậy họ không được trả công mà chỉ để lấy rơm về bện chổi. Mỗi bó lúa 30kg sẽ thu được rơm đủ để bện 1 chiếc chổi. Tức là mỗi ngày mỗi người sẽ thu được khoảng 50. 000 đồng.

Thế nhưng, lấy rơm không phải là mục đích cuối cùng…Có những người phụ nữ ở cái tuổi thất thập cổ la hi, họ tới nhặt rơm chỉ để được sống trong mùi của lúa nếp non, của mùi cốm mới giã….

Biết làm cốm từ thủa lên năm, những mẹt cốm nuôi bà Tảo lớn khôn rồi cũng chính cốm giúp bà nuôi 4 đứa con ăn học thành người. Nhưng đến khi bước sang bên kia dốc cuộc đời thì gia đình bà không còn ai làm cốm nữa…

  • Bà ơi trước đây nhà bà cũng làm cốm mà giờ lại không làm nữa ạ?
  • Các em đi công nhân hết
  • Nhớ nghề cốm nên bà ra đây nhặt thóc như thế này đúng không ạ?

Lúa được phân loại sẽ được mang đi suốt…Và sau đó là đãi qua nước để tiếp tục loại những hạt lép.

Live đoạn đãi thóc

Đã từng có thời gian,trên mạng xã hội rộ lên thông tin khâu đãi qua nước này thực chất là người Mễ Trì nhúng thóc vào hóa chất tạo màu. Thông tin thất thiệt này khiến nhiều người tiêu dùng quay lưng với cốm. Những người làm cốm như chú Bền không khỏi lao đao.

Phỏng vấn chú Bền

Không dùng chiêu trò cũng không gục ngã, những người nông dân như chú Bền đối diện và vượt qua sức ép từ tin đồn thất thiệt bằng chính chất lượng của từng sản phẩm mà họ làm ra.

Nồi đất nung già ... Củi lửa đủ hồng ... Bàn tay đảo liên tục ...

Tất cả để hạt thóc chín đều, chín tới, không giòn mà tróc trấu ...

Chỉ cần để lửa quá độ, cốm sẽ đỏ chứ không xanh ... Nếu lấy cốm chậm thời điểm, cốm sẽ bị giòn, khi giã sẽ vỡ vụn; còn nếu lấy non quá, hạt cốm sẽ bị nát ...

Cũng vì những yêu cầu cao này, mà người rang cốm thường là người có tay nghề cao nhất trong gia đình...Cứ 30 phút, người rang lại phải thử độ chín của cốm ...

Bếp vẫn đỏ củi để rang thóc , tiếng cối giã cốm vẫn vang lên mỗi ngày như một cách chứng thực, cây ngay không sợ chết đứng. Và chính tinh thần này của chú Bền đã lan tỏa được sang cả những người con của mình.

Về làm con dâu chú Bền được 10 năm, đó cũng là khoảng thời gian chị Hà bén duyên với cốm. Đến nay từng hạt cốm đã trở thành một phần cuộc sống của người phụ nữ này. Thậm chí, nhiều khâu quan trọng trong quá trình làm cốm như giã cốm chị đã có thể làm thành thạo 1 mình.

Mặc dù nhiều công đoạn làm cốm đã được cơ giới hóa. Máy móc làm thay sức người nhưng cũng từ đây mà chi phí cho mỗi kg cốm cũng đội lên. Hiện nay, chú Bền giao buôn cốm cho khách với giá 140,000 đồng / kg. Đây là mức giá mà chú đã phải nâng lên hạ xuống, tính toán rất nhiều lần mới quyết định được để vừa bán được hàng mà vừa có công.

Phỏng vấn chú Bền

Mặc kệ tốc độ đô thị hóa ngoài kia, 2 thế hệ của gia đình chú Bền vẫn gắn bó với gom góp từng hạt cốm, chắt chiu từng đồng tiền lãi sau mỗi mẻ cốm. Với họ, cốm – tinh túy được tạo nên từ hạt lúa non , lửa và những nhịp chày, nhịp sàng, nhịp sẩy – và ở chừng mực họ có thể thì họ sẽ giữ gìn món ăn vốn gắn liền với người người Hà Nội, mùa thu Hà Nội này.

Thưa quý vị, nếu người lớn chỉ mong được hít hà hương cốm thơm vào mùa thu để sống trong hương vị đồng quê giữa Hà Nội ồn ào thì trẻ em lại có cái thú giản đơn hơn rất nhiều. Chỉ là chiếc mặt nạ tuồng, chiếc đèn kéo quân cũng có thể vui được cả ngày. Không màu mè ồn ào, những đồ chơi truyền thống vẫn có sức hút mãnh liệt, vẫn dễ dàng lấy được sự say mê và giữ được tiếng cười của trẻ thơ. Có lẽ vì thế mà những làng làm đồ chơi truyền thống mới được dịp làm không hết việc mỗi khi tháng 8 về. Hãy đến thăm những làng nghề đó trong phần tiếp theo của chương trình.

Làng Ông Hảo hay còn được gọi tắt là làng Hảo thuộc xã Liêu Xá - Huyện Yên Mỹ - Hưng Yên chỉ cách Thủ đô Hà Nội không đầy 30km. Ngôi làng này nổi tiếng với nghề làm mặt nạ giấy bồi, làm trống bán cho người Hà Nội từ xa xưa.

Nhà cô Thoàn là 1 trong 2 cơ sở làm đồ chơi trung thu số lượng lớn ở làng Hảo. Chỉ còn hơn nửa tháng nữa là đến trung thu nên không khí làm việc tại xưởng đang vô cùng khẩn trương.

Chú Nam là anh trai của cô Thuần, chú trước đây còn trẻ thì làm ruộng, làm thợ. Khi về già, chú tranh thủ sang vẽ mặt nạ cho cơ sở nhà cô Thoàn.

Cả năm, bận nhất thời gian này, nhưng cũng là lúc chú Nam kiếm được chút tiền từ nghề vẽ thuê.

Mặc dù là anh em, phần giúp nhau là chính nhưng cô Thoàn vẫn trả cho chú 100.000/ ngày. Chú vẽ được 40 - 50 mặt nạ giấy bồi.

Xã hội đổi thay, nhiều nhân vật hoạt hình ngộ nghĩnh xuất hiện trên tivi như tôn ngộ không, mèo, gấu. Để đáp ứng sở thích của các em nhỏ, cô Thoàn và chú Nam sẽ phải sáng tạo nhiều mẫu mã. Đó là cách để phát triển nghề ngày một phong phú hơn.

Nhà cô Thoàn là cơ sở lớn, nhưng không phải một mình nhà cô có thể làm hết tất cả các công đoạn. Mà phần bồi mặt nạ, một trong những sản phẩm độc đáo làm nên tên tuổi của làng lại là một gia đình khác đảm nhiệm.

Cô Thoàn dẫn tôi tới nhà bà Xô, người phụ nữ có thâm niên làm mặt nạ giấy bồi nổi tiếng trong làng Hảo.

Cô Xô làm từ sáng đến tối, mỗi ngày cô phết được 40 mặt nạ giấy bồi cho nhà cô Thoàn. Tay lúc nào cũng ướt đậm bột hồ.

Mỗi mặt nạ như thế này cô Xô sẽ thu được 2500 đồng. Mỗi ngày cũng có thế làm được vài chục cái, thế là cô cũng đủ tiền để trang trải cuộc sống.

"Cô Xô kể với anh Hiệp là cô đau lưng lắm nhưng cô vẫn phải làm.......thì chúng tôi phải làm đêm....giờ chúng tôi như người thành phố rồi không còn ruộng nữa thì phải làm nghề phụ mới có gạo ăn."

Sống gần như người thành phố vì chẳng còn ruộng nhưng cô Xô vẫn còn niềm vui từ việc làm nghề, nghề truyền thống của cha ông để lại. Thế nhưng với tốc độ đô thị hóa, giữ được nghề làm đồ chơi dân gian không phải là chuyện dễ dàng....Nhất là khi trên thị trường hiện nay có quá nhiều đồ chơi hiện đại, nhiều màu sắc và âm thanh hấp dẫn các thượng đế nhí...Để giữ nghề, người làng Hảo cũng phải năng động trong cách quảng bá thương hiệu của mình.

Ông Vũ Văn Đông

Làng Hảo - Liêu Xá - Yên Mỹ - Hưng Yên

Với những nỗ lực đó, vài năm trở lại đây đồ chơi truyền thống đã có thể cạnh tranh được trên thị trường...

Làng Hảo lại sáng đèn làm thông đêm cho kịp những chuyến hàng phục vụ trung thu...

Trao đổi ngắn: Cô Thoàn bảo cao điểm trung thu là làm dến 12 tiếng một ngày, tới 1h đêm mới đi ngủ

3h30 sáng ngày hôm sau.....

Hôm nay, chuyến xe tải chở được khoảng 5000 mặt nạ giấy bồi, trống và đầu lân lên giao buôn cho các cửa hàng trên Hàng Mã - Hà Nội.

Nghe cô Thoàn nói, chuyến hàng này chỉ có cô Thoàn và cô Hạnh vợ chú Đông, 2 cơ sở lớn của làng đi giao hàng thôi.

"Nội dung: cảnh mọi người vận chuyển đồ lên......

Đồ chơi dân gian truyền thống đều có giá rẻ hơn các đồ chơi nhập ngoại. Những chiếc mặt nạ hay những chiếc trống con sặc sỡ này vẫn có sức hút riêng đối với nhiều người tiêu dùng. Và đó cũng chính là động lực cho những người dân làng nghề như cô Thoàn tiếp tục gìn giữ và phát triển.

"cô yêu nghề này lắm, nghề cha ông mình để lại mà.... nên mình cố phải giữ bằng được cháu ạ......"

" Cố phải giữ bằng được nghề" tâm niệm riêng của cô Thoàn cũng chính là động lực chung của nhiều tay thợ của các làng làm trò chơi thủ công truyền thống khác....Trong phần cuối của chương trình, chúng ta sẽ cùng đến với câu chuyện nỗ lực giữ nghề của cụ Nguyễn Văn Quyền - nghệ nhân lão làng trong làm đèn kéo quân của xã Cao Viên, huyện Thanh Oai, Hà Nội...

Ở cái tuổi “xưa nay hiếm”, ông Quyền vẫn miệt mài vót từng nan tre, dán từng mảnh giấy để tạo ra những chiếc đèn kéo quân phục vụ các em nhỏ trong dịp Tết Trung thu.

Cụ Nguyễn Văn Quyền

Xã Cao Viên - Thanh Oai - Hà Nội

Để làm ra một chiếc đèn kéo quân phải trải qua các công đoạn như: Vót tre, dựng khung, làm trục… Trong các bộ phận để tạo thành một chiếc đèn kéo quân hoàn chỉnh, khó nhất là làm trục và tán - những chiếc trục phải vừa mỏng, nhẹ nhưng không mất đi sự cứng cáp mới có thể gánh được tán.

Cụ Nguyễn Văn Quyền

Xã Cao Viên - Thanh Oai - Hà Nội

Với ông Quyền, đèn kéo quân là món đồ chơi thông minh, trí tuệ mà cha ông ta để lại. Vì thế nhiều năm nay ông đã nhận lời đến Bảo tàng dân tộc học để hướng dẫn trẻ nhỏ làm đèn vào mỗi dịp trung thu.

Cụ Nguyễn Văn Quyền

Xã Cao Viên - Thanh Oai - Hà Nội

Được tận mắt nhìn, tận tay làm ra chiếc đèn kéo quân....nhiều em nhỏ không dấu được sự thích thú....

Những câu chuyện cổ tích hay những nhân vật lịch sử hiện lên sống động trong những vòng quay của đèn...

Đứng trước sự lấn át mạnh mẽ của đồ chơi nhập khẩu, đồ chơi truyền thống tỏ ra lép vế vì thiếu sức cạnh tranh, không thu hút sự chú ý của cả người lớn lẫn trẻ nhỏ. Thế nhưng với tình yêu nghề, cụ Quyền hay chú Nam, cô Thoàn, cô Xô vẫn đang thầm lặng bám nghề , gắng sức giữ lại những món đồ chơi giản dị nhưng mang đầy màu sắc của dân tộc Việt Nam. Chính họ đang giúp cho các mặt hàng đồ chơi truyền thống dần xuất hiện nhiều hơn trong mỗi dịp trung thu về.

Khi mà xã hội ngày một phát triển hơn, những tiện ích xuất hiện nhiều hơn trong cuộc sống của con người thì đó cũng là lúc con người chợt quên đi những giá trị truyền thống. Để rồi một ngày nào đó, họ chợt bừng tỉnh và nhận ra thiếu đi sự truyền thống chẳng khác nào mất đi linh hồn....Sẽ chẳng thể có mùa trung thu trọn vẹn nếu không có hương cốm thơm, không có màu sắc của những chiếc mặt nạ hay ánh sáng từ chiếc đèn kéo quân....Chính những nghệ nhân làng nghề, họ đang giữ lại linh hồn để mỗi mùa trung thu đến chúng ta lại được trở lại với tuổi thơ, với những điều giản dị mà đẹp đẽ vô cùng. Tới đây chúng tôi xin khép lại chương trình CSNN ngày hôm nay. Xin chào và hẹn gặp lại quý vị trong những chương trình sau.

 

Bình luận

Bình luận chủ đề này!
1 - / bản ghi