Thông tin về nhà nông vì nhà nông

Cuộc sống nhà nông | Những người giữ hồn thổ cẩm truyền thống - CSNN 313

Cuộc sống nhà nông | Những người giữ hồn thổ cẩm truyền thống - CSNN 313: Dệt thổ cẩm đã trở thành biểu tượng, nét đẹp văn hóa cổ truyền không thể thiếu trong đời sống vật chất, tinh thần của đồng bào các dân tộc thiểu số từ bao đời nay, trong có dân tộc Chăm, Ê Đê, Vân Kiều, Pako... Thế nhưng, đã có lúc, những chiếc khung cửi của người Vân Kiều, Pako được xếp vào góc nhà… Đã có lúc, những cô gái trẻ người Ê đê, người Chăm không còn biết đến khung dệt… Tiếc nuối cho một thời hưng thịnh của nghề dệt thổ cẩm truyền thống, những con người này đã không ngừng nỗ lực để nghề dệt thổ cẩm của dân tộc được hồi sinh. Trong hành trình kéo lại đường tơ, sợi chỉ ấy có cả đôi tay thô sần của những người đàn ông…

Cuộc sống nhà nông | Những gam màu sặc sỡ, những hoa văn đặc trưng trên mỗi vuông thổ cẩm đã tô điểm thêm nét đẹp, nét duyên dáng cho các cô gái vùng cao. Thế nhưng, thời gian đang làm nhạt phai dần sắc màu của những tấm thổ cẩm khi hầu như những người giỏi nghề thì tóc đã điểm bạc còn lớp trẻ lại chẳng mấy thiết tha với nghề. 

Niềm say mê với những đường tơ, khung dệt không cho phép các bà, các chị ngồi yên nhìn nghề dệt thổ cẩm đi vào quên lãng. Và họ đã tìm mọi cách để lưu giữ, bảo tồn và phát huy những nét đẹp văn hóa của dân tộc mình. 

Chị H’Yam B’Krông (Hờ giam kờ Bông)  được biết đến như ngọn lửa sáng của phong trào khôi phục nghề thổ cẩm của tỉnh Đak Lak. Chuyện bắt đầu từ năm 2001, chị H’Yam B’Krông được chị em trong buôn tín nhiệm, bầu làm chi hội trưởng chi hội phụ nữ buôn Tơng Ju, xã Ea Kao, TP.Buôn Ma Thuột.  

Chị H’Yam B’Krông - Xã Ea Kao, TP Buôn Ma Thuột, tỉnh Đăk Lăk: "Lúc đó là tôi muốn khôi phục lại cái nghề truyền thống của đồng bào mình tại vì gần như bị mai một hết rồi cho nên sợ sau này không bảo tồn được nên mới bàn bạc với chị em thành lập một tổ dệt. Lúc đó là 10 chị, mỗi chị góp 10 nghìn để mà mua sợi dệt, từ đó tôi có 1 cái tổ dệt tại chi hội phụ nữ của buôn".

 

Từ buôn Tơng Ju, ngọn lửa đam mê nghề dệt thổ cẩm đã lan tỏa sang đến buôn Bông cùng xã. Khi đó, chị H’Yam B’Krông đã ghép hai tổ dệt lại với nhau và đặt tên HTX thổ cẩm là Tơng-Bông. Tuy nhiên, khi đó, thổ cẩm cũng chỉ sản xuất các mặt hàng đơn giản, chưa đa dạng, giá trị thấp. Thời gian này, chị H’Yam đã không ngần ngại chạy vạy khắp nơi để tìm đầu ra cho sản phẩm.

Chị H’Yam B’Krông - Xã Ea Kao, TP Buôn Ma Thuột, tỉnh Đăk Lăk: "Nói chung đầu tiên cũng là do bán thân cô chịu khó tìm tòi, thứ nhất là cũng phải tự đi giới thiệu sản phẩm, đi hội chợ triển lãm, đi các cái khu du lịch rồi thứ nhất là để bán, thứ 2 là để nghe ý kiến của họ như thế nào để mình rút ra được bài học kinh nghiệm. ví dụ như họ xem họ nói ồ cái túi này không được đẹp chỗ này, chỗ kia, lúc đó là mình tiếp thu ý kiến để mình về điều chỉnh lại."

Trong khi nhiều người chọn cách dệt từ chỉ công nghiệp mua sẵn để vừa nhanh vừa rẻ, thậm chí chẳng mấy ai còn biết loại cây nhuộm chỉ tên gì  thì những cuộn chỉ của chị H’Yam B’Krông vẫn được nhuộm từ các loại lá, vỏ cây của núi rừng Tây Nguyên.

Chị H’Yam B’Krông - Xã Ea Kao, TP Buôn Ma Thuột, tỉnh Đăk Lăk: "Băt đầu là mình kéo sợi, bắt đầu sợi trắng này nguyên là sợi bông luôn mình chưa nhuộm, còn khi mà chúng ta cần các màu khác như là màu đỏ là dùng đến cái vỏ cây lộc vừng, dùng vỏ cây đập xong rồi đun lên thành màu đỏ, còn cái màu nâu là lấy từ củ nâu. Củ nâu đó cũng phải đun lên xong cho 1 ít quả chua để giữ màu để nó thành màu nâu như vậy. còn màu xanh như thế này là mình lấy từ vỏ cây núc nắc. với lại có màu xanh đen nữa. màu xanh đen lá lấy từ vỏ cây knum….."

 

Nhưng việc nhuộm thủ công cũng có nhược điểm đó là giá thành cao. Những tấm váy làm bằng sợi nhuộm thủ công sẽ đắt gần 3, 4 lần những tấm dệt bằng sợi công nghiệp nên thổ cẩm nhuộm thủ công rất khó tiêu thụ. Để tìm một hướng đi cho thổ cẩm của người Ê đê, chị H’Yam B’Krông đã có những sáng tạo mới trên khung dệt.  Trên những vuông thổ cẩm Ê đê, giờ đây chị đã đưa thêm những màu sắc tươi tắn của chỉ công nghiệp xen vào màu truyền thống.

Chị H’Yam B’Krông - Xã Ea Kao, TP Buôn Ma Thuột, tỉnh Đăk Lăk: "Truyền thống thì vẫn giữ cái hoa văn truyền thống nhưng mà phải cái tiến thêm để cho từ hoa văn đến truyền thống nó đa dạng phong phú thêm. Cái tấm này theo truyền thống của người Ê Đê thì tấm này là tấm mền, như cái đường này là đống truyền thống nhưng đường này là thêm hoa văn màu xanh.Tại vì của đồng bào Ê Đê là thêm cái hoa văn của nó là phải màu trắng, nhưng mà để đa dạng sản phẩm màu trắng cũng có, màu xanh cũng có để cho nó đẹp". 

Những hoa văn nơi chân váy, chân áo, nơi ống tay… là cái hồn, điểm nhấn cho trang phục của người Ê Đê. Chỉ cần nhìn vào đó là người ta có thể nhìn ra tay nghề của người thợ dệt. Hoa văn truyền thống của người Ê Đê thường là những họa tiết gần gũi với cuộc sống của họ như: Hoa văn hạt mướp, hoa văn móc gánh hay hoa văn quả trám… Còn trong những thổ cẩm của chị H’Yam thì hoa văn là thế giới đa sắc màu. Bất cứ một hình ảnh gì gây ấn tượng, chị cũng có thể làm thành hoa văn cho sản phẩm của mình.

Chị H’Yam B’Krông - Xã Ea Kao, TP Buôn Ma Thuột, tỉnh Đăk Lăk: "Hồi năm 85 kì niệm này giải phóng tỉnh Đak Lak hồi đó là Đăk Lak tổ chức có 1 buổi rất là hoành tráng có cả máy bay này kia… lúc đó thấy máy bay nó bay từng cặp, từng cặp cho nên là lúc đó đang ngồi dệt thì nghĩ ra thôi làm luôn cái hình máy bay. Đó là máy bay nè, rồi xà gạc…rồi người rồi nhiều cái mà mình có thể tưởng tượng được rồi mình nhặt luôn cái hoa văn đó trong nền thổ cẩm của mình".

 

Những chiếc túi vải cũng được chị H’Yam lồng ghép thêm những đường hoa văn của người Ê Đê để tạo điểm nhấn.

Chị H’Yam B’Krông - Xã Ea Kao, TP Buôn Ma Thuột, tỉnh Đăk Lăk: "Như là túi này, đây là cải tiến rồi. Đây là vải thổ cẩm. Nhưng mà cái đường hoa văn này là thổ cẩm, mình ghép vô. Làm sao cho cái hoa văn thổ cẩm mình nó đa dạng nó phù hợp với lớp trẻ hiện nay cho nên là nhiều cái, còn cái này là nguyên thổ cẩm. Còn cái này là hoa văn nguyên màu xanh, còn hoa văn của người Ê Đê là nó có màu trắng thôi".

Những đổi thay của thổ cẩm còn đi vào cả cách dệt. Chị H’Yam đã học hỏi thêm cách dệt của những dân tộc khác. Từ đó, kết hợp cách dệt cổ truyền với cách bắt hoa văn dọc của dân tộc khác để tạo được nhiều hoa văn đa đạng theo ý muốn mà vẫn giữ được sắc màu truyền thống của thổ cẩm Ê đê.

 

Chị H’Yam B’Krông - Xã Ea Kao, TP Buôn Ma Thuột, tỉnh Đăk Lăk: "Bắt đầu của nó là đường dệt màu xanh, không có hoa văn phải không, đến khi mình cần hoa văn là mình lấy cái sợi ngang mình sỏ ngang như thế này, đấy, còn đúng hoa văn truyền thống là mình nhặt hoa văn trước. Cũng giống như cái này, đấy, trước khi nhặt hoa văn nó như thế này, mình nhặt hoa văn trước, cái nền của nó là thành màu đỏ. Còn cái sợi mình không cần mình đè ở dưới hết, cái kiểu dệt là như thế".

Những sáng tạo của chị H’Yam B’Krông đã giúp thổ cẩm Ê đê có hướng đi mới. Trong khi  nhiều HTX thổ cẩm của tỉnh Đak Lak chỉ hoạt động cầm chừng thì ở HTX Tơng Bông, chỉ vẫn lên khung mỗi ngày. Và quyết tâm lưu giữ nghề dệt truyền thống của dân tộc Ê đê vẫn không bao giờ nguôi trong lòng người phụ nữ này.

Chị H’Yam B’Krông - Xã Ea Kao, TP Buôn Ma Thuột, tỉnh Đăk Lăk: "Không bán được thì chúng ta dùng trong gia đình chúng ta, dệt để thứ nhất mình duy trì, bảo tồn để con cái mình sau này nó không bị mất đi cái nghề truyền thống của dân tộc. Mình không bán được mình lưu giữ chứ không bỏ được".

Thổ cẩm đã thành máu thịt, cái nghiệp lỡ mang không thể bỏ với người chị H’Yam.  Chị luôn tâm niệm rằng: mỗi tấm váy, cái túi trong xưởng đều là tâm huyết và mỗi người thợ của buôn làng cũng thành niềm tự hào. Mặc cho những mái nhà sàn chuyển màu ngói, mặc cho nhịp cồng chiêng không còn đều đặn vang lên mừng lúa mới.. những người Ê đê mang trong mình tình yêu với thổ cẩm của dân tộc như chị H’Yam K’Bông vẫn miệt mài bên khung dệt để gìn giữ, phát triển cái nghề của cha ông mình…

Nghề dệt cũng gắn bó với dân tộc Chăm từ lâu. Việc thông thạo nghề dệt cũng từng được coi là tiêu chuẩn đánh giá một người phụ nữ Chăm xưa kia. Tuy nhiên, những tấm thổ cẩm Chăm khi đó cũng chỉ có cộng đồng Chăm mới sử dụng nhiều trong các dịp lễ hội, đám hiếu hỉ… Chính vì thế, khi đối mặt với cotton, sợi tổng hợp giá rẻ và tiện dụng, thổ cẩm Chăm mất vị thế và lụi tàn dần… Chứng kiến phụ nữ làng bỏ khung dệt, người phụ nữ này đã chấp nhận bán đi ngôi nhà từ đường để lấy tiền mua sợi, đi khắp nơi giới thiệu sản phẩm của mình, trải qua muôn vàn khó khăn để khôi phục và đem lại sức sống mới cho nghề dệt thổ cẩm Chăm truyền thống của làng nghề Mỹ Nghiệp – Ninh Thuận. Bà là nghệ nhân Thuận Thị Trụ còn nhiều người trân trọng gọi với cái tên “bàn tay vàng của thổ cẩm Chăm”.

 

Cũng như những người phụ nữ Chăm khác, bà Thuận Thị Trụ biết đến khung dệt từ năm 12 tuổi. Sau đó lớn lên, bà cũng là một người thợ dệt thành thục. Nhưng gánh  nặng về cơm áo buộc bà phải gác lại niềm yêu thích dệt và chuyển làm nghề buôn bán. Nghề buôn bán phải đi nhiều nơi, tiếp xúc với nhiều người. Nhờ thế, cho đến khoảng năm 1988, bà Trụ biết tin một cửa hàng lớn ở TP.HCM đang cần một lượng thổ cẩm Chăm lớn để làm túi và ví. Mong muốn khôi phục lại nghề và tin tưởng vào giá trị của thổ cẩm quê hương đã đưa bà Trụ đến 1 quyết định táo bạo.

Nghệ nhân Thuận Thị Trụ - Phường Phú Thạch, quận Tân Phú, TP Hồ Chí Minh.: "Lúc đó tui nghèo, đi vay người ta không cho. Cho nên tui chỉ có 1 ngôi nhà từ đường, nhưng mà lúc đó tui mời gọi bà con hàng xóm mua và lúc đó tui bán với giá rất là rẻ. Tôi rất tiếc, không nỡ bán những không có cách nào khác".

Có vốn, có đầu ra cho sản phẩm thế nhưng lúc đó, người dệt ở làng bà đã gần như quên mất nghề… Bà Trụ cũng như những người thợ khác phải làm quen lại từ đầu với khung dệt. Các sản phẩm vì thế cũng không được như ý.

Nghệ nhân Thuận Thị Trụ - Phường Phú Thạch, quận Tân Phú, TP Hồ Chí Minh: "Lúc đó tui gặp khó khăn là vì cái nơi mà đặt hàng này họ rất là kỹ tính, yêu cầu rất cao. Mà người làm lại là những người đã quên hết rồi. thế là dệt chỉ đạt 30%, 70% còn lại người ta loại. Cái chuyện gì xảy ra trong lúc đó ? Tiền không có mà bị loại, cái nào đạt người ta xem từng chi tiết một, từng màu sắc từng các cái."

Thổ cẩm bị trả về nhiều. Tiếc bao công sức, vốn liếng, Bà Trụ  nghĩ cách tận dụng làm các vật dụng khác… Những chiếc túi xách, ví, thú nhồi bông ra đời từ đây.  Để chế thành sản phẩm mới, bà và các chị em dệt thổ cẩm lại mày mò học may. Khi đã giải quyết được khâu may, bà Trụ lại tiếp tục con đường đưa thổ cẩm vượt khỏi bức tường làng, dẫu biết rất chông gai. Nghệ nhân Thuận Thị Trụ chọn Sài Gòn là nơi tiêu thụ. Năm 2000, bà chuyển hẳn vào TP HCM, 2 mẹ con bà ngày ngày đem thổ cẩm đi quảng bá, rao bán những chẳng mấy ai mua.

Nghệ nhân Thuận Thị Trụ - Phường Phú Thạch, quận Tân Phú, TP Hồ Chí Minh: "Cái người xung quanh mình á là nhìn thấy cái này họ thấy rất lạ, mà cái thứ này người ta nói là làm gì mà bán được ở đây."

 

Dù vậy, bà Trụ vẫn tin rằng, lâu dần, mọi người sẽ nhận ra vẻ đẹp của thổ cẩm Chăm. Thổ cẩm Chăm không lộng lẫy như thổ cẩm của người Mông, người Dao… không mạnh mẽ mang vẻ đẹp thô sơ như thổ cẩm người Ê Đê….. Thổ cẩm Chăm là một nét trầm diu dàng. Nếu nhìn lâu một tấm thổ cẩm Chăm, người xem có thể nhận ra nhiều màu sắc khác nhau ẩn hiện. Thổ cẩm Chăm có khoảng 20 loại hoa văn truyền thống. Cũng giống như những đồng bào thiểu số khác, hoa văn trên nền thổ cẩm Chăm phản ánh góc nhìn và cảm nhận của người thợ... Hoa văn Măn Văn tức là lồng ghép nhiều màu sắc vào 1 hoa văn. Đây là một trong những kỹ thuật dệt khó nhất của thổ cẩm Chăm truyền thống. Bà Trụ đã sử dụng rất nhiều hoa văn này trên những tác phẩm của mình như một cách giữ gìn truyền thống.

Nghệ nhân Thuận Thị Trụ - Phường Phú Thạch, quận Tân Phú, TP Hồ Chí Minh.: "Ngày xưa là cũng có lồng nhưng mà lồng họ khó khăn lắm, nếu mà lồng 2, 3 màu, họ bán giá gấp 5, người nghệ nhân hiểu biết nhiều mới lồng được"

 

Để tạo sự mới mẻ cho các sản phẩm thổ cẩm Chăm, bà Trụ đã có những sáng tạo trong cách bày trí hoa văn và bố cục sản phẩm.

Nghệ nhân Thuận Thị Trụ - Phường Phú Thạch, quận Tân Phú, TP Hồ Chí Minh: "Giả sử như người Chăm họ không có bố trí như thế này. Họ cho đều đều. Thì tôi nghĩ nếu cho đều đều thì nó bình thường quá. Thế là tôi phải bố cục nó lại là 1 chùm mà nếu 1 chùm như vậy thì mình phải bố trí thế nào 2 bên ? Thế thì tôi cho cái màu này song song, 2 bên này khác…"

 

Mỗi dân tộc có cách trình bày và những gam màu chủ đạo riêng trên nền thổ cẩm. Người Chăm chọn nền đỏ, hoa văn trắng dành cho nam giới, còn màu xanh đen, màu tràm là dành cho nữ giới. Thế nhưng sản phẩm của bà Trụ không chỉ đơn giản như vậy. Bên cạnh những gam màu ấy, nghệ nhân Thuận Thị Trụ còn dệt thổ cẩm theo thời trang, theo mùa…

Nghệ nhân Thuận Thị Trụ - Phường Phú Thạch, quận Tân Phú, TP Hồ Chí Minh: "Khi mình làm tự do thì chọn lựa tùy theo năm. Ví dụ như năm nay là cánh sen, những cái màu gì nó thuộc theo năm và nó theo cái đơn hàng".

 

Chính sự nhạy bén đó đã mang lại sự tươi mới trong những tấm thổ cẩm Chăm của bà Trụ, vừa thấp thoáng sự cố kính của truyền thống vừa đượm hơi thở hiện đại. Sự nỗ lực gìn giữ nét truyền thống và cả sáng tạo những cái mới trên những tấm thổ cẩm Chăm đã giúp bà Trụ vực lại làng nghề thổ cẩm Chăm Mỹ Nghiệp - một trong những làng có nghề dệt cổ nhất Đông Nam Á. Cũng nhờ bà Trụ mà những tấm thổ cẩm Chăm đã có cơ hội vươn ra thế giới.

Trải qua chặng đường gian nan từ khôi phục đến phát triển, thổ cẩm Chăm qua bàn tay của bà Trụ đã có được sức sống mới, mạnh mẽ hơn. Giờ đây, trong khi nhiều làng dệt thổ cẩm đang lụi tàn thì thổ cẩm Chăm làng Mỹ Nghiệp, Ninh Thuận của bà Trụ vẫn một trong những loại thổ cẩm phát triển và có sức lan tỏa lớn…Cũng như người Chăm, người Ê đê và hầu hết các dân tộc khác, có một thời, khi hàng hóa miền xuôi chưa tràn lên bản làng , từ váy áo, khăn đội đầu của người Vân Kiều và PaKô đều do dân bản tự làm ra. Và cũng chỉ có phụ nữ dệt vải chứ đàn ông không ngồi bên khung cửi bao giờ. Thế nhưng, khi nghề dệt thổ cẩm của người Vân Kiều, Pako dần mai một thì người làm sống lại nghề dệt lại là một người đàn ông. Đó là anh Hồ Văn Hồi ở bản Pa Nho, Thị trấn Khe Sanh, huyện Hướng Hóa, Quảng Trị. Không chỉ khôi phục lại nghề truyền thống mà anh còn đi khắp nơi truyền dạy cho mọi người kỹ thuật để làm nên những thước vải gấm hoa. Những năm gần đây, khi cuộc sống phát triển hơn, vải vóc, quần áo dệt may hiện đại nhiều, các trang phục thổ cẩm trong bản cứ thưa dần, thay vào đó là  những bộ trang phục hiện đại của người Kinh…  Nghề dệt thổ cẩm của đồng bào  Vân Kiều, PaKô cũng vì thế mà dần mai một.

Con quay, khung cửi bị xếp nơi góc  nhà... “ Nếu quên nghề truyền thống , người Vân Kiều-PaKô rồi cũng quên nguồn cội” – với trăn trở đó, anh Hồ Văn Hồi đã quyết tâm phải  tìm cách để khôi phục nghề dệt thổ cẩm truyền thống của bản làng. Cơ duyên đã đến với anh khi  Hội Phụ nữ Huyện Hướng Hóa tổ chức lớp dạy nghề dệt thổ cẩm cho bà con.

Nghệ nhân Hồ Văn Hồi - Xã A Xing, huyện Hướng Hóa, tỉnh Quảng Trị: "Tôi nghe tin bên Hội mở lớp dạy ở đây, ngày khai giảng tôi đi coi, thấy thích xin đăng ký học, nhưng chi hội phụ nữ khối không cho, các chị  nói nếu mi muốn học ,thì  hỏi lên trên, tôi xin nhưng  phụ nữ huyện cũng không cho, đàn ông học cái ni không được … tôi nói quyết tâm học, họ không cho nhưng ngày mô, ngày nấy  họ cũng thấy mình đi  coi, rồi họ cho.  Càng học tôi càng yêu nghề hơn, từ đó dệt cũng được tấm vải, hoa văn chưa được."

 

Hình ảnh con chim, mặt trời, chiếc khèn bè... vốn là hoa văn truyền thống của người Vân Kiều – PaKô. Một tấm thổ cẩm được đánh giá là “vàng mười” khi hoa văn đẹp nổi rõ trên gam màu chủ đạo là màu đen và đỏ. Nhưng sáng tạo hoa văn chẳng hề đơn giản, chỉ một đường tơ sai, tấm thổ cẩm coi như  hỏng. Thay vì dùng hoa văn theo khuôn mẫu, anh Hồi muốn sáng tạo những hoa văn riêng. Thời gian đầu, anh thường đến nhà già bản để mượn những tấm thổ cẩm đẹp nhất về nghiên cứu. Từ đó, chắt lọc hoa văn cũ, sáng tạo đường nét mới cho hoa văn. Phải mất gần 5 năm học hỏi và tích lũy kinh nghiệm, anh Hồi mới có thể làm ra những tấm thổ cẩm đẹp và trở thành một người thợ thuần thục. 

Nghệ nhân Hồ Văn Hồi - Xã A Xing, huyện Hướng Hóa, tỉnh Quảng Trị: "Thời gian học một tháng tôi thấy chưa đủ, muốn sản phẩm đẹp mình phải đi tìm hiểu chỗ này chỗ kia, chỗ nào có, bản làng nào còn người Vân Kiều ở Việt Nam hay Lào thì mình mày mò đi học, nhất là đi bên Lào ối chao ôi vất vả lắm".

 

Chiếc váy thổ cẩm này được nghệ nhân Hồ Văn Hồi miệt mài thêu trong suốt 10 ngày. Hàng trăm hoa văn PaChôc hình thoi và hình tròn được thêu lồng vào nhau bằng  gam màu chủ đạo là màu đen , đan xen với  các màu : Đỏ, xanh lá cây, vàng , trắng . Anh không thêu theo bản vẽ mà nhìn theo đường chỉ dệt để thêu.

Nghệ nhân Hồ Văn Hồi - Xã A Xing, huyện Hướng Hóa, tỉnh Quảng Trị: "Để dệt một tấm vải đẹp, sợi phải căng đều, cái răng lược phải nhỏ, phải trơn, bàn tay thêu, nếu mình thêu kim không đẹp như thế này, không thẳng,có mẫu  sẵn , nếu mình ưng hoa văn nào mình gỡ bỏ chỉ vô theo đòn sợi, nó đều nó thẳng, xem màu nào hợp với màu nào, sản phẩm thành đẹp, bàn tay mình dệt ( nối) cầm sợi không căng,không dui  vừa vừa là đẹp".

 

Trong quá trình ngồi dệt thổ cẩm,  nhận thấy khung cửi cũ làm mất nhiều thời gian, anh đã tìm tòi để cải tiến khung cửi.  Anh đã thêm nhiều chi tiết để người thêu thổ cẩm đỡ vất vả hơn, sản phẩm đẹp cũng chất lượng hơn.

Nghệ nhân Hồ Văn Hồi - Xã A Xing, huyện Hướng Hóa, tỉnh Quảng Trị: "Làm lâu lắm cả tháng trời không dược cái váy , (nối)  tôi đi bên Lào xem khgung cửi ra răng, thấy khung như thế này, họ làm rất vất vả. Tôi nghiên cứu  làm cái trục … , trước đây khi đo sợi họ đo ngoài trời nếu thời tiết mưa thì ướt, mình làm thêm cách đo sợi, mình không đo ngoài trời, họ không cài hoa văn ..mình cài thêm hoa văn … "

Không dừng lại ở cải tiến khung dệt, anh Hồi còn muốn nghề dệt của người Vân Kiều, Pa Kô được phát triển mạnh mẽ trở lại. Anh đã thành lập lớp dạy nghề miễn phí. Bất cứ ai thích đều có thể đến học. Rồi ở đâu cần người dạy nghề dệt thổ cẩm, ở đó anh có mặt. Đến nay, anh cũng chẳng thể nhớ hết, bàn chân mình đã vượt bao đèo núi để truyền nghề.

 

Nghệ nhân Hồ Văn Hồi - Xã A Xing, huyện Hướng Hóa, tỉnh Quảng Trị: "Cái nghề này từ rất lậu đã thất truyền  mất nên tôi có cảm nghi từ tôi một người đàn ông mà làm được cái nghề này, kiên trì với nghề này tôi  muốn chia sẻ với bà con cũng làm như tôi, biết như tôi, nếu không nghề của mình sẽ mai một đi. Không có ai truyền lại.  Nghệ nhân cũ thì ngày càng già yếu đi, phải truyền cho lớp trẻ, vì nghề này là nghề truyền thống của mình, nếu mình không truyền lại, sẽ mất đi".

Từ lớp học của nghệ nhân Hồi, rất nhiều học viên đã trở thành thợ dệt thành thạo, sản phẩm dệt thổ cẩm của người Vân Kiều-Pako đã xuất hiện ở nhiều nơi. Không dừng lại ở các phục trang quen thuộc là khăn, sấn, áo...,  nghệ nhân Hồi còn hướng dân các chị em sáng tạo thêm nhiều đồ dùng độc đáo từ thổ cẩm như:Vòng tay, túi xách,  ví , móc khóa v.v… 

Xưa nay người ta vẫn coi việc se tơ, dệt vải là của phụ nữ nhưng qua câu chuyện vừa rồi, rõ ràng chúng ta đã thấy người đàn ông cũng có thể dệt vải, thậm chí làm rất tốt nếu họ có đam mê thực sự với nghề. Vậy là cùng với dân tộc Chăm, Ê đê, nghề dệt thổ cẩm truyền thống của người Vân Kiều – Pako ở Quảng Trị đã lại được hồi sinh sau thời gian dài đứng trước nguy cơ thất truyền. Trải qua hành trình từ câu chuyện dệt thổ cẩm Ê đê của chị H’Yam B’kông, đến bà Thuận Thị Trụ với con đường phát triển thổ cẩm Chăm và vừa rồi là anh Hồ Văn Hồi – người làm sống dậy nghề dệt thổ cẩm Vân Kiều – Pako. Có một điểm chung chắc hẳn quý vị xem đều thấy được, đó là bên cạnh việc lưu giữ nét truyền thống cổ xưa, các nghệ nhân đã không ngừng sáng tạo, cải tiến từ khung dệt tới từng đường tơ, sợi chỉ, rồi những hoa văn để những tấm thổ cẩm được làm ra đẹp hơn, mới lạ và bắt mắt hơn. Cũng nhờ đó mà những tấm thổ cẩm trước kia chỉ được sử dụng trong làng bản thì nay đã vươn ra những vùng đất mới.

Bình luận

Bình luận chủ đề này!
1 - / bản ghi