Thông tin về nhà nông vì nhà nông

Cuộc sống nhà nông | Sống ở những làng diều - CSNN 315

Cuộc sống nhà nông | Trong tiềm thức của những người dân Việt Nam vẻ đẹp và sự thanh bình của làng quê bao giờ cũng có hình ảnh những cánh diều... Thú chơi diều có ở nhiều quốc gia, mỗi nơi có 1 vẻ đặc sắc riêng. Nhưng diều truyền thống Việt Nam thực sự hút hồn người chơi ở những lễ hội quốc tế bằng cả thanh và sắc. Đó là vẻ mộc mạc, nét truyền thống cùng những thanh âm đồng quê đặc trưng... Tại nhiều làng quê, cánh diều không chỉ là thú chơi mà còn là nguồn sinh kế của những nông dân...

Cuộc sống nhà nông | Ai đã từng sống ở làng quê…từng một thời chăn trâu cắt cỏ…một thời nô đùa cùng chúng bạn trên mỗi nẻo đường đê…hẳn sẽ nhớ về hình ảnh những cánh diều nghiêng mình chao lượn trên lưng chừng trời xanh thẳm…cánh diều chuyên chở mơ ước…chuyên chở cả kí ức tuổi thơ của biết bao người dân Việt… Trong phần đầu của chương trình, chúng ta hãy cùng đến với làng Song Vân thuộc vùng trung du của tỉnh Bắc Giang, nơi được biết đến là làng làm diều có truyền thống lâu đời nhất của miền Bắc. Với những nông dân ở Song Vân,  sáo diều như một sợi dây gắn kết giữa đất trời và con người từ bao đời nay, cũng chính niềm đam mê ấy đã tạo lên vẻ đẹp bình dị mà thanh cao của những người nông dân đích thực nơi đây.

Cụ Phong đã gắn bó cả cuộc đời với cánh diều với ngôi làng nhỏ bé của mình. Và cho đến tận bây giờ, ông cụ cũng không biết được thú chơi diều của làng bắt nguồn từ đâu. Trong trí nhớ của cụ Phong có một thời gian người dân làng Song Vân bỏ diều, không ai còn ham mê chơi diều nữa. Người dân làng rơi vào cảnh đói kém, cực khổ không còn ai có thú vui thả diều nữa.

Ông Dương Văn Phong - Xã Song Vân - Tân Yên - Bắc Giang: "Ngày ấy đói khát quá chẳng ai còn chơi diều nữa. người ta cứ bảo ông Phong vẫn đâm diều, tết cũng đâm, mùng một cũng đâm, giờ già rồi,77 tuổi em vẫn đâm…."

 

Năm đó, chỉ còn lại ông cụ Phong và cụ Quế vẫn còn gắn bó với diều sáo của quê hương mình cho đến tận bây giờ. Khi cuộc sống đã được ấm no, những đứa trẻ ham mê diều lại theo hai cụ tiếp tục thả diều như một thói quen đã ăn sâu vào đất làng. Người dân nơi đây lại nghe thấy tiếng sáo diều vi vu quen thuộc thuở nào. Hai cụ trở thành người có công giữ diều, giữ lại một trò chơi dân gian truyền thống.

Ông Dương Văn Quế - Xã Song Vân - Tân Yên - Bắc Giang: "Những ngày có gió, nhàn rỗi là lại mang diều ra đâm, không có gió thì lại nghỉ nhưng bây giờ cao tuổi rồi thì thỉnh thoảng. Như cách đây độ 30 năm cứ gió là tôi đâm, coi dân làng lúc đấy là bỏ hết rồi. Tôi với ông Phong như vậy là cứ duy trì diều. Bây giờ ông Phong cũng cao tuổi rồi ít thả đi".

 

Diều sáo được gắn liền với những câu chuyện giản dị và mộc mạc từ thế hệ trước truyền lại cho con cháu. Từ những nguyên liệu làm diều cũng được kể như một sự tích, như một câu chuyện dân gian. Từ người này dạy sang người kia, họ truyền cho nhau bí quyết làm diều. Trẻ nhỏ thì làm diều nhỏ, vót cung diều nhỏ. Mỗi con diều “được” đều có gắn sáo, khi bay lên trời tùy theo kích thước của sáo mà phát ra âm thanh khác nhau. Vì thế, mỗi con diều “được” các cụ đặt cho những cái tên rất mộc mạc:

Ông Ngô Văn Bội - Xã Song Vân - Tân Yên - Bắc Giang: "Cái diều thì nó gắn cái sáo vào phát ra âm thanh, mỗi diều đều mang một cái tên : diều dô dô , diều do do , diều vô vô ….các cụ truyền lại cho như thế thôi".

Mỗi khi mùa diều về, âm thanh đục đẽo , vót tre , chẻ tre lại rộn rã khắp làng. Từ những cụ đã gần 90 tuổi cho đến những đứa cháu nhỏ mới lên 10 ai cũng biết làm diều.

Ông Ngô Văn Bội - Xã Song Vân - Tân Yên - Bắc Giang: "Tìm được cây tre già,cây tre đẹp, cây tre chìm gốc thì nó mới không mọt,đấy là công đoạn tìm cung diều.xong rồi thì mình chẻ ra phơi ở sân này. Phơi 3 tháng cho cung diều nó nhẹ đi thì nó mới ở được".

Với những người bạn cùng trang lứa với ông Bội làm diều là một thú vui, đôi khi bán vài ba cái để thêm cho bữa cơm hàng ngày không đạm bạc. Nhưng với ông Bội, làm diều, bán diều cho những người mê chơi diều trở thành thu nhập trang trải cho cuộc sống gia đình ông.

Ông Ngô Văn Bội - Xã Song Vân - Tân Yên - Bắc Giang: "Khi vợ tôi khỏi ốm, tôi mới bắt tay vào làm diều. Lúc đó, phong trào mua diều rất nhiều. nhà tôi mới có tiền mua lợn gà,chứ ngày trước có một con gà cũng khó cơ. Trong CLB Diều tôi may mắn hơn các anh em là làm diều để mang bán. Lịch sử đời tôi là như vậy".

Vợ ốm, tiền thuốc thang tốn kém. Ông Bội cặm cụi làm diều trong suốt ba, bốn năm trở lại đây để mong đỡ đi phần nào khó khăn cho gia đình. Những người tìm chơi lại trò chơi dân gian này càng nhiều hơn ông Bội sẽ lại bán được nhiều diều sáo hơn. Diều không chỉ đơn thuần là thú vui nữa mà diều nay còn trở thành nguồn thu nhập của một gia đình nghèo như gia đình ông Bội.

Những cánh đồng đã xanh màu lúa mới, người nông dân đã ngơi tay làm nông…Nhưng lại bận bịu với những cánh diều, ngóng mưa, ngóng gió để cùng nhau đi thả diều. Nghe người nông dân mê diều kể lại: Vào những hôm trăng sáng cả làng có đến hơn 1000m dây diều….diều sáo cứ thế nối đuôi nhau bay lên kêu khắp cả đêm…mấy anh em làm cái chiếu nhỏ giữa cánh đồng ngồi nghe sáo diều,vịnh thơ ca….Những câu thơ ấy góp phần nối dài cuộc vui rất bình dị của những người nông dân chân chất…

Bức tranh làng quê Việt, qua bao năm dù đã có nhiều đổi thay…nhưng người ta vẫn còn cảm nhận được sự yên bình và dân dã…và tiếng sáo diều như một thứ âm thanh mang lại vẻ đẹp mộc mạc, chân quê đó…Có bao giờ quý vị thắc mắc sáo diều được làm như thế nào không ạ? Câu trả lời sẽ có ngay trong phần tiếp theo của chương trình. Hãy cùng đến với 1 làng làm diều khác, làng Đại Trà ở Hải Phòng - ngôi làng được biết đến với những nghệ nhân làm sáo diều cứng tay bậc nhất đất Việt.

Đối với người dân làng sáo diều Đại Trà - Kiến Thụy - Hải Phòng, thả sáo diều không chỉ là thú vui lúc nông nhàn nó còn giúp những người chơi diều nơi đây  kiếm thêm thu nhập. Không giống như các vùng miền khác, diều được làm bằng vải sặc sỡ sắc màu diều sáo Đại Trà mê hoặc con mắt bởi vẻ mộc mạc và âm thanh hoàn hảo của bộ sáo. Có lẽ vì thế Đại Trà được nhiều người địa phương tìm về mua diều - đặt sáo. Diều giờ đây không chỉ làm để chơi mà còn làm để bán. Cứ vào dịp cuối tuần sân nhà ông Nguyễn Văn Lộc lại trở thành 1 xưởng sản xuất sáo diều di động. Những người thợ trong đội chơi diều của ông cũng có mặt. Mỗi người 1 việc họ tìm đến thú chơi diều. ông Lộc có nghệ thuật khóe miệng sáo nổi tiếng. Phần miệng được coi là linh hồn của cây sáo. Nó quyết định đến phần hướng gió và tạo ra âm thanh.

Làm sáo diều ở làng Đại đã thành cả 1 nghệ thuật làm nhạc cụ dân gian. Bộ sáo như 1 thứ gia bảo được  giữ gìn. Để làm được 1 bộ sáo vừa ý sẽ mất đến chục ngày cặm cụi với nhiều công đoạn.  Người chơi đều phải biết nghe tiếng sáo kêu như thế nào. Ở Đại Trà nhiều người có thể làm được diều, khoét được sáo nhưng không mấy người hiểu âm luật nắm được hồn của tiếng sáo.

Dù là công thức làm như nhau, chất liệu gỗ làm như nhau nhưng mỗi người lại tạo ra những âm thanh riêng biệt. Ngoài ông Lộc làng Đại còn có anh Lành cũng có tay nghề khoét miệng sáo rất hay. Anh Lành có chút thay đổi trong cách làm sáo do anh yêu thích những âm sắc cao độ khác nhau.

Mỗi người 1 cách, với việc tạo độ dày mỏng của môi trên môi dưới, lưỡi gà, họ tạo ra những con sáo có những âm thanh sống động, khác nhau, làm nên sự hoàn hảo cho sản phẩm làng nghề truyền thống. Mỗi âm thanh - mỗi con sáo dường như chất chứa tiếng lòng riêng của họ. Diều sáo làng Đại là sự kết hợp giữa sự đơn sơ của cánh diều và tiếng sáo du dương tiếng không trung.

Để hoàn thiện bộ sáo và diều như thế này người thợ mất đến hàng tuần... Kết thúc những công đoạn lắp ghép cuối cùng, những người thợ lại trở thành những người thưởng thức tiếng sáo đầu tiên. Chơi diều sáo là thú chơi lãng mạn thi vị sắc màu mục đồng....Nhìn cánh diều mà trút bỏ mọi ưu phiền....

Những cánh diều  không chỉ in mình trên khoảnh trời quê mà còn sải cánh trong nhiều hội thi diều quốc tế...1 nghệ nhân mê diều đến quên ăn quên ngủ  ở Tp HCM đã làm được điều đó. Hiện ông đang sở hữu hàng ngàn chiếc diều độc nhất vô nhị. Hãy cùng gặp gỡ người nghệ nhân này để biết được con đường ông đưa diều Việt hội nhập là như thế nào trong phần tiếp theo. 

Những con diều rồng - diều sáo - diều mặt nạ tuồng này là những sáng tạo độc đáo của ông Nguyễn Thanh Vân. Ông Vân đã có hơn 50 năm gắn bó với những cánh diều...Trong ngôi nhà nhỏ của mình, ông Vân dành riêng 1 khoảng không gian để tự mình làm các mẫu diều. hầu hết các hình ảnh đẹp trong cuộc sống đều được ông Vân đưa vào những cánh diều.

Để làm 1 con diều ông Vân mất nhiều ngày mày mò tạo mẫu - tính toán độ nâng của diều để diều có thể bay cao, chao liệng, tạo dáng trên bầu trời. Tre được chọn làm diều là những cây tre không quá già cũng không quá non. 

Tre được ráp nối với nhau để tạo khung theo các hình con vật ...1 con diều khó nhất là làm khung, người làm diều phải tính toán trọng lượng - độ dài của diều cho cân xứng. Nếu tính sai thì diều có thể không bao giờ bay được. Trước đây diều được làm từ nhiều mảnh giấy ghép lại với nhau thì nay các nghệ nhân dùng vải xoa để làm diều. Nếu phần kỹ thuật là bí quyết để diều bay xa thì phần trang trí là nét riêng để tạo ra những con diều độc đáo.

Mỗi con diều được làm ra là 1 tác phẩm nghệ thuật. Đó là sự kết hợp của nhiều yếu tố như hội họa - kiến trúc - khí động học...Khi con diều hoàn thành thì chọn hướng gió cũng là yếu tố quan trọng giúp diều bay cao bay xa. Đây là bộ sưu tập diều khổng lồ của ông Vân với hàng nghìn cánh diều. Ông đã tham gia nhiều hội thi, festivan diều quốc tế...Mỗi lần mang chuông đi đánh xứ người là mỗi lần người đàn ông này lại gửi gắm những thông điệp về tinh thần yêu chuộng hòa bình của người Việt đến với bạn bè năm châu.

Năm 2000 ông Vân tập hợp những người cùng sở thích tạo nên CLB diều Phượng Hoàng với 40 hội viên. Bằng tất cả tình yêu với diều, ông Vân không giữ riêng bí quyết làm diều cho riêng mình, ông chia sẻ cho nhiều người trẻ có cùng đam mê với mình. Khi làm ra cánh diều nào mới ông Vân đều viết lại trong cuốn sổ của mình. Mong ước của ông là ra được 1 cuốn sách về diều.

Gần 50 năm gắn bó với diều và khả năng chế tác diều độc đáo, ông Nguyễn Thanh Vân đã trở thành người đầu tiên trong cả nước được phong tặng danh hiệu “Nghệ nhân dân gian” ở bộ môn Diều nghệ thuật. Với ông, thả diều không chỉ là một trò chơi, mà thực sự là một bộ môn thể thao có tính nghệ thuật cao, mang lại một sự vận động linh hoạt cho cả cơ thể lẫn tinh thần.

Nhắm mắt lại, hình ảnh làng quê nơi có tiếng diều sáo vi vu bỗng trở nên bình yên và ấm cúng. Cánh diều cứ thế gắn bó thủy chung với những người dân nơi đây. Diều như sợi dây gắn kết tình bạn, anh em. Họ cùng nhau sống chung dưới một ngôi làng, cùng đoàn kết sinh sống và cùng chung niềm say mê thả diều mỗi khi gió lên...

Bình luận

Bình luận chủ đề này!
1 - / bản ghi