Thông tin về nhà nông vì nhà nông

Cuộc sống nhà nông | Sống ở những làng nghề thủ công - CSNN 294

Cuộc sống nhà nông | Độc đáo, tinh xảo, hoàn mỹ....đó là những gì có thể nói về những sản phẩm thủ công truyền thống tại các làng quê Việt Nam. Những sản phẩm ấy ẩn chứa những phong tục tập quán, những nét đẹp văn hóa truyền thống của vùng miền. Và chúng cũng lát cắt chân thực phản ánh cuộc sống của người dân địa phương. Họ đang sống với nghề ra sao, gìn giữ nghề như thế nào?

Cuộc sống nhà nông | Sống ở những làng nghề thủ công - CSNN 294 

Có 1 ngôi làng mà những người thợ đã có vinh dự đan ghế mây tặng Bác Hồ khi Người còn sống. Đó chính là làng Ngọc Động...

Lớp thợ cũ ấy giờ đây người còn người mất, nhưng con cháu họ hiện nay vẫn miệt mài với nghề. Bởi cái nghề đã cho họ miếng cơm manh áo, nuôi sống họ  ở xứ đồng chiêm chũng này...

Từ mây những người làng Ngọc Động làm ra bàn ghế, 1 số đồ gia dụng...

Đứng trước những thử thách của cơ chế thị trường, mỗi người con của làng nghề đã biết tự thay đổi để thích nghi.

Ông  Nguyễn Văn Minh được biết đến là cây đa cây đề trong các lớp thợ của làng Ngọc Động. Cả 1 đời gắn bó với mây ông Minh thấu hiểu hết những thăng trầm, những vất vả nhưng không kém phần cao quý của nghề.

Còn với mây, người thợ sẽ chọn mây bánh tẻ., thân thẳng có độ dài từ 2m trở lên

Ông Nguyễn Văn Minh

Làng Ngọc Động, huyện Duy Tiên, tỉnh Hà Nam

Những chiếc lỗ kéo sợi mây sẽ được đục sẵn trên 1 tấm kim loại được gọi là mà. Trên những tấm mà sẽ có nhiều kích thước lỗ để phù hợp với nhiều loại sản phẩm. Khi kéo 2 tay phải thẳng hàng, động tác kéo dứt khoát.

Không chỉ là công việc lao động làm ra sản phẩm vật chất, kéo mà đã đi vào thơ ca của những người thợ thủ công Ngọc Động....

Nguyên liệu chính để làm là song và mây  vì thế người thợ phải tự tay chọn lựa kỹ càng từ các lái buôn. Sau đó sẽ được  xử lý theo kinh nghiệm nhà nghề. Công việc này do anh Luân - 1 tay thợ chính của  ông Minh đảm nhiệm. 

Anh Nguyễn Quốc Luân

Làng Ngọc Động, huyện Duy Tiên, tỉnh Hà Nam

Khi đã có sợi mây thì công việc tiếp theo là căng và đan để tạo mặt phẳng cho sản phẩm. Do đặc thù sản phẩm là các loại bàn ghế nên gỗ được lựa chọn làm khung. Trước đây công việc căng đan chỉ giao cho thợ chính, nếu mặt hàng nào đắt tiền phải do chính thợ cả đảm nhận.

dụng cụ đan đơn giản  nhưng lại có nhiều công năng đến không ngờ.

Ông Nguyễn Văn Minh

Làng Ngọc Động, huyện Duy Tiên, tỉnh Hà Nam

Mặc dù đã là tay thợ lành nghề hàng mấy chục năm nhưng ông Minh vẫn có những lúc gặp sự cố trong quá trình đan đó là làm đứt dây. Lúc này, ông sẽ xử lý bằng cách dấu sợi đứt ở phía dưới để đảm bảo tính thẩm mỹ cho sản phẩm.

Ông Nguyễn Văn Minh

Làng Ngọc Động, huyện Duy Tiên, tỉnh Hà Nam

Khi mặt phẳng được hoàn chỉnh người thợ dùng díp để ép khít các mắt vào với nhau.  Việc làm này sẽ làm cho mặt nan phẳng

Ông Nguyễn Văn Minh

Làng Ngọc Động, huyện Duy Tiên, tỉnh Hà Nam

Các bộ phận chịu lực của bàn ghế như tay quý , chân đều được là từ song cắt uốn theo hình mẫu có sẵn với khẩu độ đã định trước. Dùng sức nóng của lửa than để làm mềm cây song và dùng lực kéo để tạo hình. Để tạo các chi tiết nhỏ trang trí cho sản phẩm  người thợ Ngọc Động đã sáng tạo ra những khuôn uốn cây song và dùng sức nóng của lửa để tạo dáng.

Ông Minh cho biết trước đây các mối nối hay mộng đều được cố định bằng sơn ta. Nhưng ngày nay đã được thay thế bằng đinh. Tuy công việc có tính tiện lợi nhưng tính thầm mỹ và tính bền vững lại kém hơn rất nhiều so với trước đây....Với những người thợ lão thành như ông Minh thì đây là 1 mất mát lớn với làng nghề.

Ông Nguyễn Văn Minh

Làng Ngọc Động, huyện Duy Tiên, tỉnh Hà Nam

 Trong quá trình lao động người thợ đã biết sáng tạo đã những loại dụng cụ lao động hay đưa máy móc vào phục vụ thay thế sức người. Chỉ bằng 1 vài thao tác người thợ có thể lắp ráp các chi tiết máy móc để sản xuất.

Anh Nguyễn Quốc Luân

Làng Ngọc Động, huyện Duy Tiên, tỉnh Hà Nam

Nhờ có máy móc, sản phẩm tạo ra năng suất hơn. 1 lao động lành nghề 1 ngày chỉ có thể chẻ được 2-3 cân mây sợi. Trong khi đó máy móc có thể tăng năng suất lên đến 10 lần. Vì thế mà thời gian làm 1 sản phẩm được rút ngắn, ngày công lao động được tăng lên. 

Ông Nguyễn Văn Minh

Làng Ngọc Động, huyện Duy Tiên, tỉnh Hà Nam

Tuy nhiên máy chỉ tham gia được vào những công đoạn đơn giản.  Những thao tác kỹ nghệ vẫn phải dựa vào con mắt và bàn tay nghề nghiệp của người thợ. Đây là điểm có tính đặc thù của các mặt hàng thủ công mỹ nghệ đồng thời cũng là điểm tạo nên lợi thế cho các sản phẩm của Ngọc Động khi đưa ra thị trường. Điều này cũng đúng với nhiều sản phẩm thủ công mỹ nghệ khác....Trong đó có những chiếc đó - 1 ngư cụ xưa kia, nay được dùng nhiều để trang trí....Vẻ đẹp bình dị của những chiếc đó lại tạo nên nét khác biệt cho những không gian nội ngoại thất....Đó và câu chuyện về làng làm đó sẽ có trong phần tiếp theo của chương trình ...

Đó là loại ngư cụ truyền thống để bắt cá của người nông dân được sử dụng chủ yếu ở các tỉnh đồng bằng Bắc bộ của Việt Nam. Tại huyện Tiên Lữ, tỉnh Hưng Yên, có làng Thủ Sỹ được biết đến với nghề đan đó truyền thống. Từ đôi bàn tay khéo léo của người dân nơi đây những chiếc đó, chiếc rọ không chỉ là ngư cụ mà còn trở thành sản phẩm được ưa chuộng trong lĩnh vực mỹ thuật, nội thất...

Trôi hình đẹp..

Người Thỷ Sỹ gắn bó với nghề làm đó từ hơn 2 thế kỷ....Nhưng đến nay, số người còn duy trì làm nghề không còn nhiều...
Cụm phỏng vấn nói giới trẻ đi làm may hết rồi...

Chỉ đường dẫn vào 1 nhà đang làm đó...

Vậy là ở Thủ Sỹ, chỉ còn những lớp người trung thậm chí là cao tuổi là sống bằng nghề đan đó. Ông Phạm Xuân Hồng năm nay đã 70 tuổi, mắt mờ nhưng đôi tay vẫn thoăn thoắt đang đó mỗi ngày...

Ông Phạm Xuân Hồng

Xã Thủ Sỹ, huyện Tiên Lữ, tỉnh Hưng Yên

Nghề đan đó tiếng là nghề phụ của làng...Hiện nay vì mưu sinh, nhiều người cũng phải bỏ nghề đan đó nhưng với ông bà Hồng thì những chiếc đó vẫn là nguồn thu nhập chính..Và không chỉ có ông bà Hồng, nhiều người cao tuổi khác ở Thủ Sỹ hàng ngày vẫn làm đó để kiếm đồng ra đồng vào....Sân nhà ông Bạc là nơi mà các cụ già trong làng thường tập trung lại để đan đó...

Ông Lương Sơn Bạc

Xã Thủ Sỹ, huyện Tiên Lữ, tỉnh Hưng Yên

Kỹ thuật đan không chỉ cần sự khéo léo, tỉ mỉ để tạo ra những sản phẩm tinh tế, bền chặt mà còn cần sự kiên nhẫn, chăm chỉ và tình yêu nghề của người đan. Một sản phẩm đẹp phải được đan một cách cân đối, đường đan và các lớp đan phải đều nhau. Khi đan xong, sản phẩm được đặt lên gác bếp hun khô để tăng độ bền.

Ông Lương Sơn Bạc

Xã Thủ Sỹ, huyện Tiên Lữ, tỉnh Hưng Yên

Hàng năm, Thủ Sỹ cung cấp khoảng 650.000 sản phẩm cho các tỉnh như Hà Nam, Nam Định, Bắc Ninh, Bắc Giang... nơi có những cánh đồng chiêm trũng và nhiều kênh mương, sông ngòi.

Live đoạn chất xe hàng

Đó ở Thủ Sỹ có khoảng 3, 4 loại, trong đó, loại đó được hun màu nâu cánh gián có giá 30 - 40.000 đồng/chiếc, còn đó trắng 20.000 đồng/chiếc. Mỗi lao động như ông Bạc có thể thu được 2-3 triệu / tháng từ những chiếc đó... Từ một ngư cụ bình dân, giờ đây, những chiếc đó, chiếc rọ trở thành một sản phẩm được ưa chuộng trong lĩnh vực mỹ thuật, nội thất, tạo nên một không gian độc đáo đậm chất thôn quê....
Sự lung linh của những chiếc đó trong các không gian nội thất càng khiến nhiều người trăn trở vì những thế hệ người làm đó như ông Hồng, ông Bạc đang già đi..Làng nghề không có thế hệ trẻ nối nghiệp, làng đó Thủ Sỹ sẽ trở thành vang bóng trong 1 ngày không xa....Tuy nhiên, không phải làng nghề thủ công nào cũng rơi vào cảnh già hóa lao động như làng đó Thủ Sỹ. Ở Bắc Ninh, làng tre trúc Xuân Lai lại huy động được nhiều lao động trẻ trở về phát triển làng nghề. Những lao động này đã làm nên sức sống mới cho làng nghề truyền thống như thế nào? Hãy đón xem phần tiếp theo của chương trình...

Hình cắt

Đất và người Xuân Lai đã gắn bó với cây tre hàng trăm năm nay... Cùng với thương hiệu làng nghề chung thì tại Xuân Lai, nhiều cơ sở sản xuất đã tạo dựng được dấu ấn của mình, có những thị phần riêng của mình trên thị trường.

Ông Nguyễn Thiệp đã ở tuổi thất thập cổ la hi nhưng vẫn hàng ngày cùng con trai quán xuyến xưởng làm tre trúc của gia đình. Cả đời làm nghề ông Thiệp vẫn luôn tự hào và quý trọng nghề truyền thống của ông cha đã nuôi sống bao thế hệ Xuân Lai.

Ông Nguyễn Thiệp

Xã Xuân Lai, huyện Gia Bình, tỉnh Bắc Ninh

Có nghề phụ thì sẽ không đói, vì điều đó mà những người như ông Thiệp vẫn luôn giữ nghề dù trải qua nhiều biến thiên của thời gian và sự khắc nghiệt của quy luật thị trường....

Cái tình cái nghĩa với nghề truyền thống được ông Thiệp truyền lại cho thế hệ trẻ của làng. Trong đó có anh Lê Xuyên...

Nắm được điểm yếu là sự đơn điệu trong mẫu mã - kiểu dáng sản phẩm của làng, anh Xuyên đã tìm kiếm 1 nguồn nguyên liệu tốt để có thể đa dạng được kiểu dáng.  Cây tre ở VN nơi nào cũng có nhưng không phải tre vùng nào cũng đạt chất lượng đồng đều già và  thẳng. Việc khai thác tre ở làng chỉ đủ để phục vụ cho nhu cầu sản xuất nhỏ lẻ trước đây. Để tìm kiếm nguồn nguyên liệu tốt, bền vững, đáp ứng quy mô chuyên nghiệp hơn anh Xuyên bỏ nhiều công sức lên các vùng cao...

Anh Lê Xuyên

Xã Xuân Lai, huyện Gia Bình, tỉnh Bắc Ninh

Sau khi khảo sát các địa phương như Vĩnh Phúc - Phú Thọ - Thái Nguyên, anh Xuyên đã hình thành được cho mình 1 vùng nguyên liệu đủ tốt và đủ lớn để cung ứng cho làng nghề của mình... Từ nguồn nguyên liệu đảm bảo này làng nghề Xuân Lai như thay da đổi thịt, chuyển động và có nhiều bước phát triển mới....Tuy nhiên, làm ra những sản phẩm thôi là chưa đủ, 1 thách thức đặt ra cho những người thợ Xuân Lai chính là làm sao để tiêu thụ được sản phẩm....Anh Nguyễn Kỷ - 1 thanh niên cùng trang lứa với anh Xuyên đã giải quyêt được bài toán này...

Trôi hình tranh tre chất đống một chỗ vì không tiêu thụ được ...

Tranh tre hun khói – một sản phẩm hoàn toàn mới lạ đối với làng nghề tre trúc Xuân Lai ….

Để làm được hơn 100 bức tranh tre này, gia đình  anh Nguyễn Văn Kỷ phải tập trung nhân lực miệt mài làm trong hơn 3 tháng trời.  Ước tính giá trị khoảng 20  triệu đồng . Không cửa hàng hay khách hàng nào bỏ tiền ra mua sản phẩm này về trưng vì đây là sản phẩm mới  chưa từng xuất hiện trên thị trường ….

Anh Nguyễn Văn Kỷ

Xã Xuân Lai, huyện Gia Bình, tỉnh Bắc Ninh

Ai cũng vậy thôi, làm ra mà đứa con tinh thần của mình không được chấp nhận thì thất vọng lắm….

Bắc Ninh – Hà Nội, Hà Nội – Bắc  Ninh  cả tháng trời, anh Kỷ  đi đi  lại lại trên hành trình này để tìm đầu ra cho sản phẩm của mình. Nhưng đều vô vọng…

Anh Nguyễn Văn Kỷ

Xã Xuân Lai, huyện Gia Bình, tỉnh Bắc Ninh

Không phải vì thế mà anh thợ trẻ nản lòng…May mắn đến với anh Kỷ là sau những lần anh tự đi tìm thị trường bất thành,  đã có một đại lý tìm đến sản phẩm tranh tre đầy mới mẻ của anh để tìm hiểu. Đây không chỉ là tin vui mà còn là dấu ấn quan trọng đối với nghiệp tre trúc của anh Kỷ.

Anh Nguyễn Văn Kỷ

Xã Xuân Lai, huyện Gia Bình, tỉnh Bắc Ninh

Tranh tre hun khói của anh Kỷ là sự kết hợp tinh tế, táo bạo của hình ảnh từ tranh Đông Hồ như: Đánh ghen, Hứng dừa, Đấu vật, Đám cưới chuột, Tùng, Cúc, Trúc, Mai, tích tố nữ, bát tiên.... thể hiện trên chất liệu tự nhiên là cây tre truyền thống.  Những bức tranh độc đáo  “hút hồn” người chơi bằng những gam màu nâu bóng đậm chất hoài cổ bình dị. Mỗi bức tranh tre mang cảm xúc riêng của người nghệ sỹ chân đất Nguyễn Kỷ tạo ra nó. Song tất thảy đều đậm hồn dân tộc, chuyển tải những thông điệp sâu sắc về đất nước và con người Việt Nam. Có lẽ vì thế mà sau này những sản phẩm tranh tre lại chính là thế mạnh của xưởng sản xuất Nguyễn Kỷ.

Anh Nguyễn Văn Kỷ

Xã Xuân Lai, huyện Gia Bình, tỉnh Bắc Ninh

Vậy là khi xưa, sản phẩm Xuân Lai nổi tiếng với mặt hàng như chõng tre, lao màn, giường, dát giường.. thì hiện nay, những người thợ như  Nguyễn Kỷ  đã tập trung về các mặt hàng trang trí nội thất, ngoại thất bằng tre trúc như: giường, tủ, trường kỷ.. Những sản phẩm được biến tấu như tranh tre, trường kỳ như hiện nay được coi là làn gió mới đối với  sự phát triển của làng nghề này.

Những bước khởi đầu rất nhiều gian nan- bởi họ đều là những người thợ nông thôn- không được học qua trường lớp kinh doanh nào. Không chỉ là người tiên phong trong việc sáng tạo ra những sản phẩm mới, anh Kỷ cũng là người đầu tiên ở làng nghề tre trúc Xuân Lai đưa sản phẩm của làng nghề lên thế giới phẳng.  Anh Kỷ cho biết hiện nay, những đơn đặt hàng thông qua Internet chiếm  50 % tổng đơn hàng hàng năm của gia đình anh.

Anh Nguyễn Văn Kỷ

Xã Xuân Lai, huyện Gia Bình, tỉnh Bắc Ninh

Với  anh Kỷ thành công không phải là số lượng những đơn hàng… Cũng không phải là những tài sản mà anh đang sở hữu. Có lẽ thành công đối với anh thợ làng nghề này là giữ đc nghề truyền thống và xây dựng được thương hiệu ở  1 bước cao mới với màu sắc của thời hiện đại.

Trôi hình đẹp...

Những trăn trở của lớp nghệ nhân già ở làng đó Thủ Sỷ....

Hay những kỳ vọng được đặt lên vai những tay thợ trẻ ở Ngọc Động, ở Xuân Lai....

Dù như thế nào, thì có 1 điều  chắc chắn là những chiếc đó, những bộ bàn ghế hay những bức tranh vẫn đều đặn mỗi ngày được làm ra với tất cả sự khéo léo, tỉ mỉ của những tay thợ làng. Dẫu tương lai là như thế nào, ngày hôm nay họ vẫn cố gắng chăm chút cho từng sản phẩm với tất cả tình yêu và sự tự hào....

Bình luận

Bình luận chủ đề này!
1 - / bản ghi