Thông tin về nhà nông vì nhà nông

Khoa học nông nghiệp | Dịch hại bọ cánh cứng "tấn công" trên cây cà phê

Khoa học nông nghiệp | Hiện nay, loài bọ cánh cứng này đã tấn công các tỉnh Kon Tum, Đăk Lăk, Lâm Đồng. Vì sao bọ cánh cứng lại xuất hiện nhiều vào thời điểm này? Liệu có cách nào phòng trừ chúng 1 cách triệt để?

Khoa học nông nghiệp | Cây cà phê bị ăn trụi lá, cây còi cọc chậm phát triển. Gần 60 ha cà phê của công ty TNHH một thành viên cà phê 704 đều bị như thế này.

Những người trồng cà phê vẫn gọi chúng là bọ hũ hay là siêu nhân.

Ông VŨ VĂN TÂN - Công ty TNHH MTV Cà Phê 704

“Nó nhanh mạnh như thế nên chúng tôi vẫn gọi là siêu nhân

Ban ngày chúng vùi mình dưới gốc cây, 7 - 10 giờ tối thì bay lên cây bắt đầu cắn phá.

Trung bình, 8-12 con bọ cánh cứng, trong 1 đêm có thể ăn trụi 1 cây cà phê 3 năm tuổi.

Ăn hết lá con, chúng chuyển sang ăn lá già, thân cây và cả quả

Ông NGUYỄN VĂN TÂN - Công ty TNHH MTV Cà Phê 704

Nó ăn trơ cành như cái chổi xể ra như này, cành lá không phát triển được, ăn thân cây. Nhất là quả sau này vết ăn của nó thâm đen đi sau này quả lép và có được nhân thì cũng kém

Những năm trước, bọ cánh cứng đã xuất hiện rải rác. Nhưng năm nay, mật độ chúng  dày đặc, trung bình từ 20 -30 con/m2.

Những cuộc họp bất thường được triệu tập bàn công tác dập dịch.

Tiếng hiện trường: Hôm nay nó lên mạnh đội 1 phun chỗ này chỗ kia

Cứ 4 ngày 1 lần công tác phun trừ sẽ được thực hiện đồng bộ trên toàn bộ diện tích bị hại.

Đây được xem là thời điểm bọ cánh cứng xuất hiện nhiều  và gây thiệt hại mạnh nhất

Ông NGUYỄN VĂN BỂ - Giám đốc Công ty TNHH MTV Cà phê 704

Thuốc có tác dụng chứ không phải không phun trừ 1 cái là nó chết hết thế này đây. Thế nhưng nó cứ từ đâu nó sinh ra nhiều quá như này

Theo Chi Cục BVTV tỉnh Kom Tum, bọ cánh cứng hại cà phê  xuất hiện rải rác tại địa phương từ nhiều năm qua. Tuy nhiên,  năm nay được xem là năm dịch hại bùng phát mạnh nhất.

Diện tích cà phê bị hại chủ yếu là cà phê đang trong giai đoạn kiến thiết cơ bản và cà phê mới trồng.

Hiện toàn tỉnh có khoảng trên 100ha diện tích cà phê nhiễm dịch hại. Trong đó có khoảng 60ha bị thiệt hại nặng và 7,5 ha đã bị xóa sổ hoàn toàn.

Bình quân mỗi ha cà phê bị mất trắng thiệt hại khoảng 50 triệu đồng.

Chưa kể đến diện tích cà phê 3 năm tuổi, năm nay đã ra quả bói, năng suất có thể suy giảm từ 60 - 70%

Ông TRƯƠNG NGỌC LUẬN - Trưởng Phòng BVTV - Chị Cục TT & BVTV tỉnh Kom Tum:

Chúng tôi xác định đây là đối tượng tương đối khó phòng trừ  bởi di chuyển nhanh và hoạt động rộng, do chúng xuất hiện mạnh vào buổi tối nên cũng khó khăn cho công tác phòng trừ trước diễn biến thiệt hại chúng tôi cử cán bộ xuống theo dõi và có báo cáo thường xuyên.

Mẫu bọ cánh cứng đã được Chi Cục BVTV tỉnh Kom Tum thu mẫu và gửi đi giám định tại Trung tâm Kiểm dịch thực vật - Cục Bảo vệ thực vật

Ông NGUYỄN VĂN THƠ - PGĐ Trung tâm BVTV miền Trung

Từ kết quả mẫu kom tum gửi xuống chúng tôi xác định nó là bọ cánh cứng học Maladera castalnea loại này xuất hiện nhiều loại cây chứ không riêng gì cây cà phê

Trên thế giới, năm 1920 lần đầu tiên ghi nhận  sự xuất hiện tại đồng cỏ Asiatic của Mỹ. Từ khi đó cho tới nhiều năm sau, sự xuất hiện của chúng đơn giản chỉ là nỗi phiền toái. Chúng không được xem là loài gây hại cho cây trồng.

Mãi đến năm 1987, loài bọ cánh cứng này được các nhà khoa học tại Mỹ đã ghi nhận là loài dịch hại  nguy hiểm  trên 100 loại cây trồng khác nhau trong đó có cây cà phê

Đó là khi, chúng đã lây lan ra các nước châu Á như Trung Quốc, Nhật Bản, Ấn Độ, Indonexia.

Trên thế giới hiện vẫn chưa có quốc gia nào có thể phòng trừ triệt để loại dịch này.

Còn tại Việt Nam, theo chuyên gia Đinh Văn Đức - Nguyên Phụ Trách phòng quản lý Sinh vật hại Cục Bảo vệ thực vật. Dịch hại bọ cánh cứng được ghi nhận xuất hiện  lần đầu tiên tại Việt Nam từ năm 1976.

Ở nước ta hiện đã ghi nhận có khoảng 30 loài bọ cánh cứng, nhưng trong đó có 2 loài phát sinh với mật độ cao, gây hại lớn là bọ cánh cứng đen và bọ cánh cứng nâu. Cùng loài với đối tượng bọ cánh cứng tại Mỹ

TS Đinh Văn Đức - Nguyên Phụ Trách phòng Quản lý Sinh vật hại - Cục BVTV

Màu sắc đa dạng nó liên quan đến môi trường sống của chúng và cũng liên quan đến  đối tường mà chúng gây hại

 Trong quá trình công tác tại Cục Bảo vệ Thực vật TS Đinh Văn Đức  đã từng chứng kiến không ít những lần bọ cánh cứng bùng phát mạnh như

Năm 1991, bọ cánh cứng gây hại trên hàng trăm ha dứa của bà con tại vùng trồng dứa Đồng Giao của tỉnh Ninh Bình...

Năm 2002 là bọ cánh cứng đen - hay còn gọi bọ là bọ Hung hại mía - gây thiệt hại trên 1000 ha mía của bà con tại huyện Thạch Thành tỉnh Thanh Hóa

Năm 2003 chúng tiếp tục gây hại trên hàng trăm ha cao su của bà con tại các tỉnh Bình Dương, Bình Phước

Và cho tới 2 năm trở lại đây loài bọ cánh cứng tiếp tục xâm nhiễm sang cây cà phê thuộc các tỉnh Tây Nguyên trong đó tỉnh Kom Tum  là địa phương bị thiệt hại nhiều nhất

Trong khi đối tượng bọ cánh cứng liên tục mở rộng phạm vi gây hại. Thì hiện các công trình nghiên cứu trong nước về đối tượng này mới chỉ dừng lại ở mức độ xác định đối tượng dịch hại và một số giải pháp giúp hạn chế mật độ bọ cánh cứng gây hại.

TS Đinh Văn Đức: Có hạn chế là do con này nó di chuyển và bay rất nhanh, có thể diệt chúng ở 1 nơi nhưng sau đó nó lại bay đi nơi khác nên việc hạn chế chúng 1 cách triệt để là 1 việc khá nan giải trong thời điểm này.

Theo các nhà khoa học, nguyên nhân chính khiến chưa thể tìm ra một biện pháp phòng trị triệt để bọ cánh cứng hại cây trồng là do vòng đời và quy luật gây hại của nó khá đặc biệt.

Bọ cánh cứng hại cà phê thuộc Phân họ Scarab, thuộc nhóm bọ hung gây hại cho cây trồng.

Chúng phân rộng khắp, đặc biệt gây hại nặng ở các vùng canh tác độc canh hoặc chuyên canh

TS Đinh Văn Đức: “Bọ cánh cứng ưa sống ở môi trường đất nhiều mùn, thành phần cơ giới nhẹ. Tây Nguyên được xem là vùng đất tốt nhất để chúng”.

Vòng đời của bọ cánh cứng hại cà phê  kéo dài trong khoảng 1 năm và trải qua 4 giai đoạn phát triển: Giai đoạn trứng, ấu trùng, nhộng và trưởng thành

Giai đoạn trứng kéo dài từ 5 - 9 ngày, trứng bọ cánh cứng có hình bầu dục, kích thước  2,3 x1,5mm, vài ngày sau khi đẻ trứng có hình tròn, giai đoạn này kéo dài từ 7-8 ngày. Giai đoạn này chúng chưa có khả năng gây hại

Giai đoạn ấu trùng: chúng có màu trắng sữa, đầu và chân có mầu vàng nhạt, phía cuối có màu đen và nhiều lông gai. Ấu trùng gồm 3 tuổi kéo dài trong khoảng giai đoạn ấu trùng: 115 - 135 ngày.  Ấu trùng bọ cánh cứng ưa sống tại các khu vực đất giàu mùn. Ở tuổi 1 ấu trùng chủ yếu sử dụng các chất hữu cơ trong đất để làm thức ăn, từ ấu trùng tuổi 2- đên tuổi 3 chúng bắt đầu cắn phá vào phần thân và rễ cây.

Từ sau 135 ngày tuổi sâu non bắt đầu hóa  nhộng: Nhộng có màu nâu nhạt, nằm bất động trong đất và hầu như không gây hại. Giai đoạn này kéo dài trong khoảng 16 - 19 ngày .

- Giai đoạn trưởng thành là giai đoạn dài nhất khoảng 145 -148 ngày. Lúc mới vũ hóa có mầu vàng nhạt, sau đó chuyển dần sang màu nâu. Giai đoạn này bọ cánh cứng sử dụng lá, thân cây quả làm thức ăn chính.

Như vậy trong 4 pha phát triển thì giai đoạn trưởng thành bọ cánh cứng gây hại mạnh nhất

TS Đinh Văn Đức: “Bọ hung là loài biến thái hoàn toán chúng có đầy đủ 4 pha phát triển, giai đoạn phá hại chủ yếu là sâu non từ tuổi 2 đến tuổi 3 và giai đoạn trưởng thành. Có thể thấy là ở giai đoạn trưởng thành thời gian sống nó kéo dài nhất nên khả năng gây hại nhiều nhất là giai đoạn trưởng thành

Có tính hướng sáng rất kém, đặc biệt là ánh sáng mặt trời. Vì thế hầu hết các pha phát triển của chúng đều nằm trong đất. Chúng chỉ ra ngoài vào buổi tối để kiếm ăn và tìm bạn tình. Quay trở lại câu chuyện dịch hại bọ cánh cứng trên cây cà phê tại Kom Tum

Địa bàn bọ cánh cứng gây hại trên địa bàn huyện Đăk Hà nằm ở khu vực lòng chảo. Bao quay là hàng trăm ha cao su. Theo tìm hiểu vùng nhiễm dịch  hại trước đây cũng là vùng trồng cao su. Khi cây cao su mất giá, 1 phần diện tích cao sụ bị chặt bỏ được chuyển sang trồng cà phê.

Nghiên cứu khoa học chỉ ra rằng, vùng đất trồng cao su lâu năm thường giàu mùn và hưu cơ , đây là điều kiện để vô cùng thích hợp để bọ cánh cứng phát triển

TS Đinh Văn Đức: Bây giờ vẫn chưa có nghiên cứu sâu về vấn đề cây cà phê hay cao su có tỏ ra 1 mùi gì đó hấp dẫn bọ cánh cứng hay không? Nhưng chỉ biết rằng thực tế cây lá cà phê non là món ăn khoái khẩu cho chúng và chúng ưa thích sống ở đó

Ở giai đoạn trưởng thành, bọ cánh cứng hại cà phê có  khả năng di chuyển và phát tán rất nhanh. 1 số nghiên cứu đã chỉ đã chỉ ra rằng, bọ cánh cứng có thể bay với vận tốc 2,5m/s. tương đương với 10km/h. Sự di chuyển và phát tán nhanh là nguyên nhân chính khiến đối tượng này khó phòng trừ triệt để 

TS Đinh Văn Đức: Có thể nó sống ở 1 nơi nhưng nó lại di chuyển đến 1 nơi khác để kiếm ăn, do giai đoạn trưởng thành chúng chỉ ăn thêm để giao phối thôi . mà lên buổi tối nên ta chỉ nhìn thấy lúc đó thôi.

7h tối là thời điểm cánh cứng  gây hại mạnh nhất chúng tấn công lên cây, nhằm vào các đọt non của lá để cắn phá . Chúng ăn cụt đỉnh sinh trưởng, gây chết đọt. Ăn hết lá chúng tìm đến quả non rồi các loại cây xung quanh

Ở giai đoạn trưởng thành, thời gian vũ hóa rộ của bọ cánh cứng  trong năm biến động rất khác nhau,  tùy thuộc vào loài và sự phân bố lượng mưa trong năm, tập trung chủ yếu vào đầu mùa mưa từ tháng 5 đến tháng 10.

TS Đinh Văn Đức: Mùa mưa đất đai ẩm ướt tạo ra khe hở để chúng dễ di chuyển, thứ 2 nữa nguồn thức ăn dồi dào nên chúng có điều kiện phát sinh mạnh hơn

Trên thực tế, bọ cánh cứng có thể bị diệt trừ bằng nhiều loại thuốc bảo vệ thực vật. Tuy nhiên đó chỉ là giải pháp tức thời

Trên đồng ruộng bọ cánh cứng có khá nhiều thiên địch tuy nhiên việc lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật, không chỉ không hạn chế triệt để được bọ cánh cứng. Mà còn làm các đối tượng thiên địch có ích bị tiêu diệt

Sự tích lũy mật số sau nhiều năm, kết hợp với nguồn thức ăn dồi dào chính là nguyên nhân khiến bọ cánh cứng bùng phát thành dịch.

Vậy đâu mới là giải pháp phòng trừ dịch hại bọ cánh cứng 1 cách triệt để?

Đây là phòng thí nghiệm của Trung tâm đấu tranh sinh học thuộc Viện BVTV, tại đây các nhà khoa học đang tiến hành nghiên cứu quy trình phòng trừ bọ cánh cứng hại cà  bằng phương pháp nhân và nuôi cấy nấm ký sinh.

Thực tế phương pháp này đã được áp dụng thành công trên đối tượng bọ hung hại mía và 1 số côn trùng gây hại khác

Cơ chế nấm phòng trừ sâu hại trên đồng ruộng là cơ chế ký sinh và gây bệnh , tức là đây là những loại nấm có ích, chúng ký sinh trên sâu hại tiết độc tố làm chết vật chủ

Trên đồng ruộng những con sâu bệnh bám vào vật chủ có màu xanh , chúng phát triển mạnh và nhân phân khối lớn nhờ ẩm độ trên đồng ruộng.

Trong giai đoạn hiện nay, việc sử dụng các giải pháp sinh học trong phòng trị bệnh cho cây trồng được  xem giải pháp bền vững giúp người nông dân hạn chế thiệt hại . Tuy nhiên trong quá trình áp dụng biện pháp  sử dụng nấm ký sinh vẫn còn một số hạn chế nhất định.

Hạn chế của chế phẩm là hiện nay ở Việt Nam các cơ sở sx còn ít, thứ 2 là khi ra đồng ruộng nó phải mất một khoảng thời gian nhất định khoảng 3-5 ngày mới có hiệu quả đôi khi người dân thấy không hiệu quả nên ngại áp dụng, giá thành đắt và khó bảo quản

Trong khi chờ các nhà khoa học đưa ra giải pháp phòng trừ triệt để thì tại vùng dịch người dân cũng đã chủ động áp dụng 1 số biện pháo để bảo vệ cây trồng. Huy động nhân công thu bắt hay làm màn chụp cho cây là giải pháp được ông Tân nghĩ tới để bảo vệ những cây cà phê mới trồng của gia đình

Mỗi 1 màn chụp có chi phí khoảng 15 - 20 nghìn đồng / cây. Việc làm màn chụp tuy tốn nhiều chi phí và công sức nhưng trong giai đoạn dịch hại bùng phát mạnh cũng góp phần hạn chết thiệt hại

Biến đổi khí hậu khiến sâu bệnh hại mang nhiều biến thể nguy hiểm. Trong điều kiện tình hình dịch hại diễn biến phức tạp. Các nhà khoa học khuyến cáo người dân cần chủ động áp dụng phối hợp nhiều biện pháp phòng trừ.

Trong đó, việc áp dụng các biện pháp thủ công như  đánh bắt và thu nhặt thường xuyên, như cách làm của ông Tân cũng là cách làm hiệu giúp  hạn chế được mật độ gây hại của bọ cánh cứng. Tránh nguy cơ bùng phát dịch trên diện rộng.

 

Bình luận

Bình luận chủ đề này!
1 - / bản ghi