Thông tin về nhà nông vì nhà nông

Khoa học nông nghiệp | Sự nguy hiểm của bệnh khảm lá trên cây sắn

Khoa học nông nghiệp | Đến tháng 5/2018, tổng diện tích nhiễm bệnh lên tới trên 14 nghìn ha, tăng gấp 3 lần so với năm 2017 Bệnh khảm lá trên cây sắn không dừng lại tại tỉnh Tây Ninh mà tiếp tục lan rộng sang các tỉnh lân cận. Đến tháng 8/2018, bệnh đã lây lan sang 10 tỉnh thành. Với tổng diện tích hơn 36 nghìn ha (tăng hơn 35 nghìn ha so với cùng kì năm 2017). Trong đó tỉnh Tây Ninh, Bình Dương, Bà Rịa - Vũng Tàu và Đồng Nai bị bệnh nhiều nhất. Bệnh khảm lá trên cây sắn là bệnh gì? Bệnh gây thiệt hại như thế nào?

Khoa học nông nghiệp | BỆNH KHẢM LÁ TRÊN CÂY SẮN

Trong vụ sắn năm 2018, 70% diện tích sắn của gia đình ông Phạm Văn Hoàng, ở xã Tân Lập, huyện Tân Biên, tỉnh Tây Ninh bị bệnh khảm lá

Bệnh không những làm củ sắn sụt giảm chữ lượng bột,  gây thiệt hại không nhỏ cho người trồng sắn

Ông Phạm Văn Hoàng - Ấp Tân Đông 1, xã Tân Lập, huyện Tân Biên, tỉnh Tây Ninh: “Trồng sắn nay cũng mười mấy năm rồi, bệnh này là lần đầu tiên, chưa có thấy lần nào như lần này, lần này khó trị nhất; như hồi mấy năm trước mình thấy nó cũng quăng quăng xịt cái hết, còn bệnh này xịt hoài cũng còn hoài, nếu xịt thì bệnh lan ra hơi chậm thôi, nếu còn không xịt thì lan nhanh ra hết đám luôn.”

Bệnh xảy ra khiến cho người dân rất lo lắng, bởi họ không biết phải phòng trừ bằng cách nào

Bà Nguyễn Thị Ánh Tuyết – nông dân xã Hòa Bình – huyện Xuyên Mộc - Bà Rịa Vũng Tàu: Mới trồng thì thấy cây cũng đẹp, phát triển tốt nhưng không biết mai mốt sau, sợ tình trạng này không biết nó có bị lây nhiễm không?

Ông Nguyễn Văn Thòn – xã Tân Lâm –huyện Xuyên Mộc - Bà Rịa Vũng Tàu: “Khuyến nông nghiên cứu thế nào để nông dân trồng sạch bệnh để không có gây thiệt hại đến kinh tế của nông dân.

Bệnh khảm lá sắn xuất phát từ đâu? Tại sao lại bùng phát và lây lan nhanh như vậy?

PV TS Trịnh Xuân Hoàng - Phó Viện trưởng Viện Bảo vệ Thực vật

Đây là 1 trong những bệnh do sinh vật ngoại lai xâm hại. Bệnh khảm lá sắn trước đây chỉ gây hại ở các nước khác, tuy nhiên 2016 đã xuất hiện bệnh ở Campuchia. 

Tại Đông Nam Á, bệnh khảm lá sắn được công bố đầu tiên tại Ấn Độ năm 1985 và tiếp theo tại Sri Lanka năm 2002.

Cho tới trước năm 2015, khu vực Đông Nam Á được xem là sạch bệnh khảm lá sắn. Tuy nhiên, vào tháng 5/ 2015, bệnh khảm lá sắn đã được quan sát thấy tại 2 tỉnh thuộc Cambodia.

Sự xuất hiện của bệnh tại Cambodia, được công bố năm 2016, đã gây lo ngại lớn cho các nước trồng sắn khu vực Đông Nam Á, đặc biệt là các nước giáp Cambodia trong đó có Việt Nam.

Cục BVTV Việt Nam cũng đã ra nhiều thông báo, đặc biệt cho các tỉnh trồng sắn giáp biên giới Cambodia, nhằm giám sát sự xuất hiện của bệnh. Tuy nhiên, bệnh vẫn xuất hiện ở tỉnh Tây Ninh.

PV ông Lê Văn Thiệt - Phó Cục trưởng Cục Bảo vệ Thực vật

"Những ruộng giáp với biên giới Campuchia, đa số những người dân ở đây thuộc hộ nghèo nên địa phương cũng không cương quyết và chính cái không có cương quyết từ năm ngoái đến bây giờ thì diện tích sau khi công bố dịch và triển khai chống dịch đến nay coi như diện tích sau khi công bố dịch đến nay diện tích ngày một tăng lên; đến nay coi như diện tích không chỉ ở TâyNinh, bệnh khảm đã lang ra các tỉnh  ở Đông Nam Bộ như: Bình Phước, Đồng Nai, Bính Dương và Bà Rịa Vũng Tàu."

Virus gây bệnh khảm lá lan truyền qua 2 con đường: (đồ họa)
Thứ nhất là qua hom giống: Virus gây bệnh khảm lá tồn tại trong thân, lá, củ sắn nên khi lấy thân sắn làm giống cho vụ sau thì virus sẽ tiếp tục nhân lên trong hom giống và làm xoăn lá ngay khi cây vừa mọc mầm. Củ sắn còn sót lại trên ruộng mà nhiễm virus thì khi mọc mầm cũng bị xoăn lá và là nguồn bệnh nguy hiểm trên đồng ruộng.
Thứ 2 là qua môi giới truyền bệnh: Virus gây bệnh khảm lá lan truyền qua bọ phấn trắng, bọ phấn trắng chích hút trên cây sắn bị bệnh sẽ hút cả virus vào cơ thể, khi chính hút trên cây khỏe sẽ truyền virus bệnh khảm làm cây bị bệnh.

PV ông Trịnh Xuân Hoàng - Phó Viện trưởng Viện Bảo vệ Thực vật

"2 nguồn lây lan bệnh là con bọ phấn trắng và qua hom giống. 2 thí nghiệm đã hoàn thành và đã xác định được nguyên nhân gây bệnh..."

"Tuy nhiên phương thức lan truyền virus từ hom giống nhanh hơn bọ phấn trắng. Do vận chuyển hom giống từ vùng này sang vùng khác đã làm lây lan nguồn bệnh"

Môi giới truyền bệnh khảm lá là do con bọ phấn trắng
Bọ phấn trắng là loài gây hại trên nhiều loại cây trồng như cây thuốc lá, bông, cà chua, cà pháo, cà bát, bầu bí, khoai tây, ớt…
Bọ phấn trắng trưởng thành rất nhỏ, chỉ dài 0,75-1,4 mm, sải cánh dài 1,1-2 mm. Toàn thân và cánh được phủ bởi một lớp phấn màu trắng.
Ấu trùng có màu vàng nhạt, khi mới nở có chân, bò dưới mặt lá, rồi ở cố định một chỗ dưới mặt lá. Sau khi lột xác chuyển sang tuổi 2 thì sâu non không còn chân, có thể nhìn rõ mắt kép và râu đầu.
Cả ấu trùng và thành trùng đều chích hút nhựa cây làm chết mô lá và tiết nước bọt làm lan truyền mầm bệnh đặc biệt là virus gây bệnh khảm lá sắn

Một vài đặc điểm truyền virus của bọ phấn cần lưu ý

Bọ phấn có thể tự di truyển khoảng 7 km.

Tốc độ lan truyền của bệnh khảm lá nhờ bọ phấn khoảng 30-40 km/năm.

Khả năng truyền virus không giống nhau giữa các quần thể bọ phấn khác nhau về nguồn gốc địa lý hoặc khác nhau về ký chủ (ví dụ bọ phấn nhiễm trên khoai lang không truyền virus khảm lá sắn).

PV ông Trịnh Xuân Hoàng - Phó Viện trưởng Viện Bảo vệ Thực vật

"Bệnh này truyền qua bọ phấn trắng theo phương thức bền vững. Bọ phấn trắng chích hút virus vào cơ thể, vius nhân lên về mặt số lượng, di chuyển lên tuyến nước bọt. Khi chích hút sẽ làm lây lan dịch bệnh" 
Triệu chứng đặc trưng dễ nhận biết của bệnh khảm lá sắn là khảm vàng loang lổ trên lá. Mức độ hại nhẹ là không bị biến dạng hoặc biến dạng nhẹ, mức độ hại nặng làm cho lá sắn xoăn, cong queo, nhăn nhúm.
Hom giống lấy từ cây sắn bị bệnh khi mọc mầm sẽ biểu hiện bệnh ngay và không cho thu hoạch; khi cây sắn còn non bị nhiễm virus cũng không cho thu hoạch; cây sắn đã lớn mới nhiễm virus vẫn biểu hiện bệnh nhưng nhẹ hơn, làm năng suất, chất lượng giảm.

Bệnh khảm lá sắn là bệnh do virus nên rất khó phòng trừ. Biện pháp hữu hiệu nhất là phòng bệnh ngay tư ban đầu cho cây sắn

PV ông Trịnh Xuân Hoàng - Phó Viện trưởng Viện Bảo vệ Thực vật

"Hiện nay chúng tôi nghiên cứu về biện pháp giống, sử dụng hom giống sạch bệnh. Thứ 2 nghiên cứu diễn biến mật độ con bọ phấn trắng trên đồng ruộng để có biện pháp tiêu diệt"

Theo nhận định của ngành chức năng tỉnh Tây Ninh, bệnh khảm lá bùng phát chủ yếu trên cây sắn giống HL- S11.

Đây là giống mới chỉ sản xuất thử nghiệm trong 2 năm trở lại đây mà chưa được trồng đại trà. Nhưng do năng suất cao, độ tinh bột cao, nên các hộ dân trồng mì đổ xô nhân giống. Tại Bà Rịa Vũng Tàu, đến năm 2018, toàn tỉnh xuống giống trên 8 ngàn ha mỳ, thì có gần 3.200 ha mỳ giống HL- S11.

 Bệnh được xác định gây hại nặng trên giống HL-S11. Tuy nhiên,  do công tác chỉ đạo dập dịch chưa thực sự quyết liệt, không kiểm soát được hom giống có mầm bệnh, nên giống sắn này được buôn bán, di chuyển từ vùng này sang vùng khác và lây lan nguồn bệnh.

 Bên cạnh chọn giống kháng bệnh, cần chọn mua hom giống sạch bệnh. Hiện nay, việc quản lý các hom giống rất khó khăn bởi hom giống thường không có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng, mắt thường rất khó để nhận biết được hom giống có bị nhiễm bệnh hay không? Trong khi, người dân mua hom giống từ thương lái, người quen, thậm chí tự nhân giống sắn để trồng.  Việc làm tự phát đã khiến cho tình hình dịch bệnh không ngừng tăng lên

Ông Trịnh Xuân Hoàng - Phó Viện trưởng Viện Bảo vệ Thực vật

"Giải pháp quản lý nguồn hom giống. Không sử dụng hom giống đã nhiễm bệnh, nếu thực hiện tốt thì sẽ giảm rất nhiều tỷ lệ bệnh."

Để hạn chế nguồn bệnh lây lan qua hom giống. Cần thực hiện biện pháp kiểm dịch thực vật đầy đủ

Kiểm dịch thực vật nhập khẩu: Không cho phép nhập khẩu vật liệu sắn làm giống từ Campuchia, Lào vào Việt Nam; kiểm dịch chặt chẽ các lô củ sắn tươi nhập khẩu không được mang theo thân, lá.

Kiểm dịch thực vật nội địa: Không vận chuyển thân, lá sắn ra khỏi nơi nhiễm bệnh; kiểm soát chặt chẽ việc vận chuyển thân, lá sắn trên địa bàn tỉnh cũng như vận chuyển từ tỉnh khác đến. Nghiêm cấm vận chuyển thân, lá sắn từ nơi đang có dịch ra vùng khác.

Ngoài ra, việc tiêu diệt vecto truyền bệnh bọ phấn cũng cần được quan tâm.

Ông Trịnh Xuân Hoàng - Phó Viện trưởng Viện Bảo vệ Thực vật

"Có thể dụng bẫy bả để tiêu diệt bọ phấn trắng. Thứ 2 nếu có thể dùng thuốc BVTV phun phòng trừ. Tuy nhiên bọ phấn trắng có tính kháng thuốc cao. các tỉnh miền núi người nghèo, ở vùng cao việc phun thuốc gặp rất nhiều khó khăn. Việc khuyến cáo sử dụng thuốc vẫn còn tùy vùng cụ thể."

Theo khuyến cáo của ngành BVTV, để diệt trừ bọ phấn bà con nên sử dụng các biện pháp sau

Thứ nhất sử dụng bẫy dính vàng treo trên đồng ruộng diệt bọ phấn trắng.

Những vùng có nguy cơ bùng phát bệnh cần phun trừ bọ phấn bằng thuốc BVTV. Phun khi bọ phấn giai đoạn ấu trùng sẽ mang hiệu quả cao hơn. Sử dụng 1 trong các loại thuốc có hoạt chất Dinotefuran và Pymetrozine để phòng trừ bọ phấn trắng trên cây sắn. Các loại thuốc bảo vệ thực vật trên chỉ được phép sử dụng phòng trừ bọ phấn trắng trên sắn trong thời gian là 03 tháng kể từ ngày có quyết định công bố dịch.

Ông Trịnh Xuân Hoàng - Phó Viện trưởng Viện Bảo vệ Thực vật

“1 là Nghiêm cấm vận chuyển gom giống bị bệnh, 2 là sử dụng hom giống sạch bệnh, 3 là quản lý tốt bọ phấn trắng chống tái nhiễm, 4 là tiêu hủy các bộ phận cây bệnh tránh lây lan sang vụ sau”.

Mặc dù bọ phấn trắng có vai trò nhỏ hơn nhưng sự lây lan lại rất quan trọng. Một số sáng kiến đã được thực hiện bởi JIICA, CIAT, FAO, ACIAR, nhưng chưa thể kiểm soát bệnh này. Chúng ta cần thiết lập một dự án khu vực đơn giản cho kiểm soát bệnh khảm lá sắn, trong đó phải có sự tham gia của Campuchia và Việt Nam

 

Bình luận

Bình luận chủ đề này!
1 - / bản ghi