Thông tin về nhà nông vì nhà nông

Từ nông thôn nhìn ra thế giới | Nông nghiệp trước hiểm họa nước biển dâng

Từ nông thôn nhìn ra thế giới | Sẽ ra sao nếu một ngày những hòn đảo của Thái Bình Dương sẽ chìm dưới đáy đại dương? Con người sẽ làm thế nào để tồn tại khi những vùng đất trồng lương thực sẽ trở thành một phần của biển cả? Hiện 2,6% dân số toàn cầu, tương đương 177 triệu người đang sống ở nơi có nguy cơ ngập lụt thường xuyên. Một số đảo ở Thái Bình Dương đã biến mất. Nguyên nhân của tất cả những mối đe dọa này chính là do hiện tượng nước biển dâng. Việt Nam được đánh giá là một trong 5 quốc gia bị ảnh hưởng nghiêm trọng nhất bởi nước biển dâng.

Từ nông thôn nhìn ra thế giới |  Nông nghiệp trước hiểm họa nước biển dâng

Chỉ 80 năm nữa thôi, khi nước biển dâng thêm 1m, sẽ có nhiều tỉnh, thành phố của nước ta bị bao phủ bởi nước biển, phần lớn ĐBSCL và một phần đồng bằng sông Hồng - hai vựa lúa chính của cả nước sẽ bị ngập vĩnh viễn.

Nóng lên toàn cầu khiến cho băng ở hai vùng cực của Trái đất tan chảy nhanh dẫn đến mực nước biển gia dâng cao. Theo tính toán, nếu không có cách thích nghi thì với kịch bản mực nước biển dâng trung bình 0,86m vào năm 2100 thì thiệt hại do ngập lụt gây ra sẽ vào khoảng 14 nghìn tỷ đô la Mỹ mỗi năm. Thiệt hại sẽ là 27 nghìn tỷ/năm với kịch bản mức nước biển tăng trung bình 1,8 mét, chiếm đến 2,8% GDP toàn cầu trong năm 2100.

Các nhà nghiên cứu Anh cũng chỉ ra rằng các nước có thu nhập mức trung bình cao như Trung Quốc sẽ nhận thấy thiệt hại do ngập lụt tăng cao nhất, trong khi các nước có thu nhập cao nhất sẽ chịu thiệt hại ít nhất nhờ vào các cơ sở hạ tầng bảo vệ hiện có.

Indonesia, là quốc gia thuộc vành đai Thái Bình Dương. Khoảng 42 triệu gia đình sống ven biển đang chịu sự đe dọa của nước biển dâng. Tại nhiều nơi, dọc bờ biển Indonesia, mực nước tăng tới 8 mm/ năm. Đa số những người bị ảnh hưởng, sinh kế của họ phụ thuộc vào biển. Ông Selam, sống tại làng Bahagia, cái tên có nghĩa là hạnh phúc, đang chịu thua trong cuộc chiến chống nước biển dâng. Cách đây 8 năm, nước biển bắt đầu tràn vào nhà ông. Ban đêm ông và các thành viên trong gia đình phải chật vật tìm chỗ khô ráo để ngủ.

Ông Salam - Làng Bahagia, Indonesia

“Ban đêm chúng tôi chỉ thấy nước và rác. Chẳng có gì khác. Thật kinh hãi.”

Hàng xóm cuả ông Salam đã phải rời đi. Nhà của họ đã bị nước biển phá hủy. Còn nhà của ông Salam thì hiện đang gần biển nhất. Quang cảnh trù phú của ngôi làng trước đây với các đầm nuôi tôm giờ đã là chuyện của 8 năm trước. Trường học trong làng giờ đây chỉ còn lại vài học sinh và hai giáo viên vẫn quyết tâm bám làng, dạy chữ cho các em.

Ông Ahmed - Giáo viên, lang Bahagia, Indonesia

“Chỗ này trước kia là sân chơi. Chúng tôi thường chơi cầu lông ở đây.”

Nước biển dâng, sự tàn phá đáy biển và các khu rừng ngập mặn được cho là nguyên nhân dẫn đến thực trạng này. 11 nghìn héc ta ở bờ biển phía bắc đảo Java đã bị biển nhấn chìm. Không chỉ có các đảo, nhiều thành phố cũng đang bị đe dọa bởi nước biển dâng. Cơ quan hàng không vũ trụ Mỹ, NASA cũng đưa ra dự báo mực nước biển có thể dâng cao thêm tối đa là 2m vào năm 2100. Kịch bản này nếu trở thành hiện thực, các thành phố nằm ở vùng thấp của châu Âu như Venice -Italy, Amsterdam -Hà Lan hay Hamburg -Đức có thể biến mất hoàn toàn vào cuối thế kỷ 21.

Việt Nam có hơn 3.260km đường bờ biển, khoảng 20 triệu dân sống giáp biển. Họ đa phần là ngư dân, sống chủ yếu bằng nghề khai thác hải sản, nuôi trồng thủy sản và các hoạt động liên quan tới thủy sản. Nước biển dâng cao thì đối tượng chịu tác động đầu tiên chính là ngư dân. Mất nơi cư trú, và bị thay đổi các vùng đánh bắt thủy sản đang là vấn đề trước mắt mà ngư dân Việt Nam đang phải đối mặt. Ít ai có thể hình dung một ngôi làng dân sinh nay đã nằm sâu dưới đáy biển.

Ngôi làng Đầm Cói giờ đã trở thành nơi đánh bắt cá gần bờ của ngư dân xã Hải Lý. Nơi này hiện cách bờ hơn 1km. Điều đó đồng nghĩa chỉ trong vòng 10 năm, nước biển đã đi vào bờ một khoảng cách tương đương, với độ sâu từ 4-5m. Lần di dân của người dân làng Đầm Cói không phải là lần di dân duy nhất. Nhà thờ Trái Tim của xã Hải Lý là minh chứng rõ nhất cho sự xâm nhập của nước biển vào đất liền. Vị trí của nhà thờ cũ nằm cách nơi này gần 20km. Năm 1934 trước sự xâm nhập của nước biển, nhà thờ đã được di dời vào đây. Tuy nhiên, sau hơn 80 năm, nước biển đã ăn vào sát chân nhà thờ. Những trận bão, nước biển dâng đã ăn mòn công trình kiến trúc này, nhấn chìm nhiều diện tích đất nông nghiệp.

Các xã ven biển Huyện Hải Hậu, Nghĩa Hưng, Giao Thủy - Nam Định là những nơi chịu ảnh hưởng nặng của xâm nhập mặn. Theo thống kê của Viện địa chất và Địa chất Vật lý biển Việt Nam cho biết, tại 3 địa phương này từ năm 2007-2012,mực nước biển đã dâng lên 10cm, bình quân mỗi năm tăng xấp xỉ 2mm; triều cường tăng 30-40cm (đạt mức 4m). Tình trạng xâm nhập mặn tăng, độ muối 1‰ vào sâu trong đất liền gần 25km. Xâm nhập mặn đang trở thành mối đe dọa cho những làng quê ven biển.

Trong những năm qua, tình trạng nước biển dâng ngày càng diễn tiến nhanh và trên quy mô rộng tại nước ta .Không chỉ ảnh hưởng tới việc khai thác nguồn lợi thủy sản của các ngư dân mà nước biển dâng cũng là một trong những tác nhân khiến tình trạng xói lở bờ biển ngày càng trở nên nghiêm trọng, đe dọa tới sinh kế, nơi định cư và tính mạng của người dân.

Ông BÀNH VĂN THỨ ÚT - Xã Vân Khánh Tây, An Minh, Kiên Giang

“Nhà tôi cất năm 2008, hồi đó cất không có sạt lở dữ vậy mà tới năm 2017 - 2018 nó sạt lở nghiêm trọng. Tôi khắc phục, sửa chữa làm bờ kè tốn gần cả trăm triệu mà đến nay không còn được cái gì hết trơn, trắng tay".

Theo người dân, trước đây, vùng ven biển Tiểu Dừa có rất nhiều loại cây như mắm, bần, đước. Tuy vậy, đến nay, phần lớn diện tích đất rừng phòng hộ ven biển này đã bị xóa sổ do sạt lở, khiến nhiều hộ không còn đất ở.

Bà TRẦN THỊ LẮM - Xã Vân Khánh Tây, An Minh, Kiên Giang:

“Hồi lúc trước ba bốn trăm mét ở ngoải, bây giờ lở vô tới trong bờ ven rồi, thấy cũng nguy hiểm dữ lắm, nhưng mà không có di dời đi đâu được hết, không có đất cát gì hết trơn. Giờ cũng còn ở đây, ban đêm, ban hôm giông mưa gì thì đi lại nhà khác ở".

Ông DU MINH KHA - Cán bộ địa chính - môi trường xã Vân Khánh Tây, An Minh, Kiên Giang

“Hiện nay, rạch Tiểu Dừa thực trạng sạt lở rất nghiêm trọng, ảnh hưởng đến hộ dân, trong đó có đê quốc phòng. Trước đây hộ dân sinh sống ở đó, sống về nghề biển hiện nay sạt lở, hộ dân không còn ở đó, tuy nhiên còn một số nhà hộ dân ở đó thì chính quyền địa phương vận động di dời đi nơi khác để ổn định.”

Kiên Giang hiện có bờ biển dài khoảng 200 km, từ Mũi Nai (thị xã Hà Tiên) đến Tiểu Dừa (Huyện An Minh), giáp với tỉnh Cà Mau. Tổng chiều dài sạt lở 70km trong đó hơn 30 km sạt lở nghiêm trọng ảnh hưởng đến sản xuất, đời sống của nhân dân.
Các huyện Kiên Lương, Hòn Đất, An Biên và An Minh có bờ biển bị sạt lở nghiêm trọng nhất. Tổng diện tích bờ biển, bãi bồi ven biển bị sạt lở trong 10 năm qua hơn 500 ha, chiều rộng sạt lở mất đi đai rừng phòng hộ ven biển từ 60 - 300 m, có nơi hơn 500 m.

Trên toàn vùng ĐBSCL, tại 7 tỉnh ven biển là Tiền Giang, Bến Tre, Trà Vinh, Sóc Trăng, Bạc Liêu, Cà Mau và Kiên Giang đã có gần 50.000 ha đất và rừng phòng hộ bị mất đi. Hàng chục ngàn hộ dân đã rơi vào cảnh không nhà, không đất.

Nói tới tác động từ nước biển dâng, có lẽ nhiều người sẽ chỉ nghĩ tới những khu vực ven biển và ngư dân. Thế nhưng cho tới giờ, tác động của tình trạng này đã hiện rõ trên vùng đất canh tác nông nghiệp, tràn vào các vùng đồng bằng. Thậm chí, theo dự báo của ngân hàng thế giới, chỉ khoảng 80 năm nữa, nước biển dâng sẽ khiến nhiều vùng trồng lúa bị ngập vĩnh viễn, ảnh hưởng nghiêm trọng tới an ninh lương thực của nước ta.

Với hơn 3.260 km đường bờ biển và hai đồng bằng châu thổ lớn, Việt Nam là một trong 5 quốc gia sẽ chịu tác động mạnh mẽ nhất của BĐKH trong đó có nước biển dâng.

Theo  báo cáo của Ngân hàng thế giới, khoảng 50 năm qua, tại Việt Nam, nhiệt độ trung bình tăng khoảng 0,70C và mực nước biển đã dâng khoảng 20 cm.

Dự báo tới năm 2100, ở Việt Nam nhiệt độ tăng khoảng 3độ C, mực nước biển sẽ tăng lên tới 1m. Theo đó có 10% dân số nước ta bị ảnh hưởng trực tiếp, tổn thất đối với GDP khoảng 10%, và sẽ làm khoảng 40.000 km² đồng bằng ven biển Việt Nam sẽ bị ngập hàng năm đe doạ nghiêm trọng sản xuất lúa và an ninh lương thực.

Trong đó, 40% diện tích ĐBSCL sẽ ngập. 16,8 % diện tích ĐBSH chìm trong nước biển. 39 tỉnh thành và 6/8 vùng kinh tế sẽ bị ảnh hưởng.

Nước biển dâng cũng sẽ làm giảm khả năng thoát nước, làm ngập lụt 400 km chiều dài dọc theo sông Mêkông và 200 km chiều dài dọc theo sông Hồng.

Đó là những giải pháp đã và sẽ được triển khai tại nước ta để ứng phó với tình trạng nước biển dâng. Tuy nhiên, để nói tới bậc thầy về "trị thủy" thì chúng ta phải kể tới đất nước Hà Lan. Hà Lan có 2/3 diện tích lãnh thổ nằm dưới mực nước biển và chịu ảnh hưởng nhiều nhất từ biến đổi khí hậu. Nhưng những sự cố vỡ đê dường như chưa bao giờ làm nhụt chí, mà trái lại còn làm người Hà Lan trở nên mạnh mẽ và khôn ngoan hơn trong việc trị thủy. Cuộc chiến kiên cường và không ngừng nghỉ với biển và ngập nước để tồn tại từ trên 2000 năm nay của người Hà Lan đã tạo nên hệ thống đê điều, kè biển, cửa cống và cửa chắn lụt được ví như kỳ quan thế giới.

Giải pháp ứng phó nước biển dâng tại Hà Lan

Những chiếc cối xay gió này được xây dựng từ cách đây gần 300 năm, để bơm nước ra khỏi những vùng đất nông nghiệp ngập nước. Tuy nhiên, người Hà Lan đã kiềm chế được nước có ở khắp quanh minh suốt 1 nghìn năm nay. Đó là vấn đề sống còn, bởi 26% diện tích nước này nằm dưới mực nước biển.

Hàng rào chắn sóng biển khổng lồ Maeslant này được hoàn thiện vào năm 1997. Nó bảo vệ Rotterdam, cảng biển lớn nhất châu Âu. Kích thước của rào chắn sóng tính cả hai bên này gấp đôi tháp Eiffel. Nói cách khác người Hà Lan trở thành chuyên gia trong lĩnh vực quản lý nước của thế giới.

Ông Henk Ovink - Đại sức nước, Hà Lan

“Thực sự là rào chắn Maelsant này ở đây để bảo vệ chúng tôi trong tương lai.”

Ông Henk Ovink đã dành 2 năm đến Mỹ làm việc tại khu vực chịu ảnh hưởng bởi siêu bão Sandy.

Ông Henk Ovink - Đại sức nước, Hà Lan

Tôi nói: các bạn có nghĩ đến ngăn ngừa thảm họa không. Phản ứng của họ là : ngăn thảm họa ư. Không, chúng ta không thể. Chúng ta phải đảm bảo ứng phó nhanh hơn. Và tôi nói, thử tượng tượng xem sẽ chẳng có thảm họa nào nếu chúng ta chuẩn bị tốt hơn.”

Thực tế, điều đã xảy ra và dạy Hà Lan bài học chuẩn bị sẵn sàng. Tháng 1 năm 1953, Hà Lan phải hứng chịu trận lũ nghiêm trọng nhất lịch sử, gây ngập lụt 500 dặm vuông và cướp đi sinh mạng của hơn 1.800 người. Người Hà Lan đã tự xây một pháo đài bảo vệ khỏi ngập lụt.

Hiện nay, Hà Lan được cho là có khả năng tự vệ trước một trận bão nghìn năm có một, một phần nhờ vào các nghiên cứu do Deltares thực hiện, nơi có máy tạo sóng lớn nhất thế giới.

Mức nước biển Hà Lan dự kiến sẽ dâng cao hơn 0,9 met vào cuối thể kỷ 21. Với kịch bản này, chính phủ Hà Lan buộc phải tính lại thay vì sử dụng tường ngăn nước như vẫn làm, thì sẽ phải để cho nước đi vào.

Các trang trại tại Overdiepse Polder đã tự nguyện hiến đất làm lối thoát nước cho con sông gần đó khi nước lũ dâng, giúp bảo vệ được các thành phố và thị trấn ở hạ nguồn.

Với ông For Nol Hooijmaier, đây là sự hi sinh đáng giá. Các ụ đất lớn đã được xây dựng để ông và vài hàng xóm của mình có thể xây dựng trang trại cao hơn vùng đồng bằng ngập nước.

Tìm cách điều tiết dòng nước cũng dẫn tới sự sáng tạo. Ví dụ như, một đống cát 24 triệu tấn được phun xuống vùng biển phía nam Hà Lan được gọi là Sand Engine này. Nó sẽ trở thành một rào chắn lũ và còn là một bãi biển.

Có một điều mà cả thế giới phải ngả mũ trước người Hà Lan đó là tinh thần không khuất phục trước thiên nhiên. Người Hà Lan tin tưởng rằng thích ứng với biến đổi khí hậu, nếu giải quyết ngay từ đầu và đúng cách, sẽ đem lại một quốc gia giàu mạnh và thịnh vượng hơn. Và đặc biệt, họ không khi nào chủ quan trước sức mạnh của thiên nhiên. Nhiệt độ trái đất vẫn tiếp tục tăng lên, điều đó đồng nghĩa các núi băng sẽ tan và làm nước biển dâng cao. Dự báo đến cuối thế kỷ 21, mực nước biển sẽ dâng lên từ 0,65 - 1,3 mét và từ 2 - 4 m cho đến cuối thế kỷ 22, đe dọa nghiêm trọng tới đời sống và sản xuất. Trong khi tìm ra những giải pháp ứng phó với nước biển dâng, con người cũng cần đồng thời giảm thiểu các tác động gây biến đổi khí hậu để bảo vệ lâu dài nền nông nghiệp cũng như nơi cư trú của cả nhân loại. 

Bình luận

Bình luận chủ đề này!
1 - / bản ghi